استاد محمد عالم کوهکن محمد نعیم بای اۉغلی۱۳۴۱ قویاش ییلی ثور آی نینگ ۱۵- کونی فاریاب ولایتی نینگ “خواجه سبز پوش“ اولسوالیگی, غوزاری قیشلاغیده دنیاگه کېلگن. باشلنغیچ تعلیملرینی اۉز آنه وطنیده اۉقیگن.او، اورته مکتب و لیسهنی ۱۳۶۰ ییلی ابو عبید جوزجانی لیسهسیده تماملهگن. محمد عالم ۱۳۶۲ ییلده فاریاب ولایتی نینگ دارالمعلمینیدن فارغ بۉلگن. کېینچهلیک حقوق و سیاست بۉلیمینی ۱۳۹۵ قویاش ییلیده کابلدهگی گوهرشاد بیلیم یورتیده بیتیرگن.
شوندهکی برچهمیز بیلهمیز؛ یېتکرمهلر و مطبوعات، بیر ملت نینگ کۉز و قولاغی حساب بۉلهدی. چونکه مطبوعاتسیز بیر توپلیم قرانغولیکده یشهب، ایلگریگه آدیم تشلهب، یارقینلیک سری یۉل آلهآلمهیدی.
اۉزهللیک بیلن حاضرگی کونده یېتکرمهلر و اجتماعی ترماقلر جهان مقیاسیده اېنگ اساس پایهلردن بیری سنهلهدی. خوددی منه شو فکتلرنی نظرگه توتگن حالده، یازووچیمیز مطبوعات ساحهسیده هم فعال قتنشگن. استاد کوهکن, ۱۳۶۳ ییلی فاریاب گزیتهسی نینگ مسوولی صفتیده ایشگه باشلهیدی. او، کېینچهلیک فاریاب ژورنالیستلر اویوشمهسی نینگ باشلیغی صفتیده اۉرنینی اېگهلهیدی. ۱۳۶۶ ییلیده کوهکن, حربی خدمت یا عسکرلیککه چقیریلهدی. ۱۳۹۳ ییلی فاریاب ولایتی نینگ اطلاعات و کلتور ریاستیده ریسلیک مقامی بیلن, خدمت قیلیش بختیگه اېگه بۉلهدی. عینِ زمانده, فاریاب جریدهسی نینگ مسوول مدیرلیگینی قبول قیلهدی. قۉشیمچه قیلگنده او، بلخ ولایتی نینگ اطلاعات و کلتور ریاستینی هم باشقریشگه مشرف بۉلگن.
۱۳۷۸ییلده پاکستانده باسیلهدیگن “چاووش” مجلهسی نینگ اۉرین باسرلیگینی اوستلنگن. کېینگی ییلیده, “اېرکین” رادیوسیده ژورنالیست صفتیده ایشگه باشلهدی و بیر مدتگچه شو یېرده فعالیت یوریتدی. بوندن تشقری, (۱۳۸۴-۱۳۸۶ ییللری آرهلیگیده کوهکن, اولکه بوییلب یېتکرمهلری نینگ بیرینچی تلویزیونی بۉلگن “آیینه” رادیو و تلویزیونی نینگ مسوولی بۉلگن. بو فعالیتی قطاریده, ۱۳۹۳. ییلیگچه آریانا تلویزیونی نینگ اۉزبېکچه بۉلیمینی باشقرگن. اینیقسه ۱۳۹۴ ییلیده “بیرلیک” تلویزیونی نینگ نشرات ریاستینی ایلگری آلیب بارگن. بوندن تشقری او، اۉزبېکستانده بۉلیب اۉتکن اوچته کتته قوریلتایگه فعال قتنشگن.
کوهکن, “توران” اویوشمهسی نینگ قوروچیلریدن بیری بۉلیب, کۉپ ییللر دوامیده اوشبو اویشمه نینگ مرکزی منشیسی بۉلگن. او, ۱۳۹۵. ییلیده کابلده بۉلیب اۉتگن، نوایی سمپوزیمی و مملکتده اوچینچی تیللر سیمینارلرینی تشکیل اېتیشیده مهم رول اۉینهگن. شونینگ دېک, او بیر مدت “اولوس” گزیتهسینی هم باشقرگن. ینه او, افغانستان “قلم” اویوشمهسی نینگ اساسچیلریدن بیری دیر. استاد عالم کوهکن, ذکرالله ایشانچ بیلن بیرگهلیکده اۉزبېکچه سۉزلیگنی نشر اېتدی. بو اۉز ساحهسیده نادر ایشلردن بیری دیر، دیسک ینگلیشگن بۉلمهیمیز.
استاد کوهکن, ۱۳۶۰. ییلیدن بیری ادبی ایجاد بیلن شغللنهدی. نثر و نظم بابیده یازیشگه قیزیقهدی, ادبی تدقیقاتلر آلیب بارهدی, ترجمه قیلهدی و مدنی فعالیتلرگه هم فعال قتنشهدی. اونینگ اینگ اونملی و قدرلی فعالیتلریدن بیری؛ مدنی کتاب مرکزینی تشکیل اېتیشی دیر. استاد کوهکن, جنوبی تورکستان شعریتی نینگ رواجیده هم اۉز اۉرنینی اېگهلگن. اونینگ شعرلریده، خلقی نینگ دردلرینی, آرزو و امیدلرینی همده مدنی قدریتلرینی یوکسک بدیع بیلن تصویرلنگنینی کۉریش ممکن. اونینگ اثرلری لیریک ژانرینی, اجتماعی و تاریخی موضوعلرنی اۉز ایچیگه آلهدی.
عالم کوهکن جنابلریدن حاضرگچه ایکی اۉزبېکچه شعری توپلم “سین اوچون یرهلدیم” و “قلدیرغاچ” آتلری بیلن باسیمدن چیققن. سۉنگی اثری قلدیرغاچده شعریت نینگ غزللر, مخمسلر, مثنویلر, رباعیلر, چارپارهلر, تۉرتلیکلر, تصنیف و اېرکین شعر کبی اسلوبلرنی کۉریش ممکن. ایتیش کیرهک که اونینگ شعرلریدن سیوگی, وطن, آنه تیل و خلق نینگ مدنی قدریتینی, درد و قووانچلرینی چوقور و انیق شکلده پیقهآلهسیز. شعریتدن تشقری استاد نینگ ایزلرینی, حکایه عالمیده هم کۉریشیمیز ممکن. اۉرنک اوچون “قاره کۉزلریم” استاد نینگ حکایه تۉپلمی دیر که, بیزنینگ کېزیمیز نینگ اچچیق و شیرین حقیقتلرینی تاتلی و سیلیق تیل بیلن عکس اېتیرهدی.شونینگ دېک “قورقینچلی کونلر” هم ایتیب اۉتگن موضوع بویچه, استادنینگ یرهتگن باشقه اثری دیر.
تیلماچلیک یا ترجمه قیلیش ایکی خیل تیل و بیلیم نینگ بیرلشتیروچی کۉپریگی دیر. اینیقسه توره و اندیشهلر دنیاسی, ترجمه قیلیش نینگ اېنگ مهم پاغانهلریدن بیری سنلهدی. بو سۉزلرنی ایتیشدن مقصد؛ کوهکن، خالد حسینیدن”مناجات دریا یا دینگیز دعاسی” , نصیر احمد احمدیدن “غزنه نینگ نیگینی” اثرلرینی عزیز الله آرال یاردمی بیلن ترجمه قیلگنینی اېسلش دیر. استاد عالم”بابور و بابوریزادهلر”, “سلطان حسین بایقرا نینگ سیاسی و ادبی حیاتی” و باشقه بیرقنچه اثرنی قلمگه آلگن, بیراق باسیمدن چیقمهگن. استاد، ادبی و مدنی فعالیتلر اوچون ایشانچلی سایه بان بۉلگن و ادبی ایشلرنی بجریشده هیچ حرکتدن تارتینمهگن. حاضرگچه اونینگ اهتمامی بیلن قویدهگی کتابلر باسیلیب، اۉقووچیلرگه تقدیم اېتیلگن: ”
-نور شناور”(مرحوم استاد حمید فاریابی نینگ بیرینچی نشر قیلینگن اثری)
– عبدالله قادری نینگ “اۉتگن کونلر” رمانی، پیریمقل قادروف نینگ “یولدوزلی تونلر” رمانینی محمد حسن تولقین عرب الفباسیگه اوگیرگن.
-“قدیمگی تورکلر” , ” امیرعلی شیر نوایی” , ” عالم اهلی ساغینور (امیر علی شیر نوایی نینگ اۉزبېکچه غزللر توپلمی) و باشقهلر.
محمد عالم کوهکن هجری قویاش ۱۴۰۰ ییلیده افغانستان جمهوریت تیزیمی قوللب و اسلام امیرلیگی حاکمیتنی آلگنیدن سۉنگ امریکا قۉشمه ایالتلریگه مهاجر بۉلدی. او، اۉشه یېرده سرطان کسللیگی بیلن بیر مدت کورهشیب، نهایت ۱۴۰۴ییلی، ۱۲-سنبله، چهارشنبه کونی ۶۳ یاشیده عالمدن اۉتدی. اونینگ کورهشی و بیلیم یونهلشیده فعالیتلری یاشلریمیزگه تیریک الهام دیر. کوهکن نینگ خاطرهسی منگویشهسین. شعری نمونهسی :
بری بیگانه میز ، بیگانه ایلده
بری بیخانه میز ، بیگانه ایلده
قولاغلردن تبر آوازی کیتمس
کیشی بو ملک ارا دادیمگه ییتمس
کیلرمو عاقبت بیر کون الهیم؟
وطن توپراغی بولسه سجده گاهیم
