محمد آصف مرآت اۉغلی محمدعالم مرآت. محمدآصف اېسه فاریاب محیطینینگ تانیلگن ایکّی تیللی شاعرلریدن حسابنلهدی اونینگ حقیده رنگین کمان شعر کتابیده معلومات بېریلگن.
(نگ: امینی، محمدکاظم (1403) رنگین کمان شعر یا فاریاب سخنوران تذکرهسی. قیته کۉریب چیقیش، پیرایش، اصلاحات و تفصیلاتلر بیلن. طاها علم فرهنگ انتشاراتی. تهران. شابک: ۹۷۸-۶۲۲-۹۱۱۹۹-۸-۰ صص۲۳۰-۲۳۲)
او ۱۳۳۸-ییلده میمنه شهرینینگ گذر ایوب خلیفه محلهسیده (حاضرگی مسجد جامع خشتی جایلشگن حدود) توغیلگن. اونینگ نسل-نسبیده آتهسی تاماندن کېلیب چیقیشی منغیت امیرلریدن، یعنی ۱۷۵۱–۱۸۹۴-ییللر آرهلیغیده میمنهگه حکمرانلیک قیلگن مشهور «اولادی حاجیم» سلالهسیگه باریب تقهلهدی. محمدعالم باشلنغیچ تعلیمنی جرنیل غوثالدین مکتبیده اوچینچی صنفگچه دوام اېتتیرگن. کېینچهلیک آتهسینینگ خدمت وظیفهسی سببلی قیصار و درزاب اولسواللیکلریده اۉقیگن. اۉرته مکتب و لیسه تعلیمینی شبرغان شهریدهگی ابن یمین جوزجانی لیسهسیده تماملهگن.
کانکور امتحانینی تاپشیرگچ، عالي اۉقوو یورتیگه قبول قیلیندی و اۉزینینگ تحصیلاتینی کابل پولیتخنیک بیلیم یورتیده توگهتیب، ۱۳۶۵-ییلده بیتیردی. درحال حربي خدمتگه چقیریلیب، کابل شهریده ایکّی ییل دوامیده مجبوري حربي خدمتنی اۉتهگن.
دولتی ماموریتلری
حربي خدمتنی ۱۳۶۷-ییلده توگتگچ، او مزار شریف و شبرغان شهرلریدهگی جیولوژی–تېکشیروو (تفحصات) بۉلیملریده دولت خدمتیگه قبول قیلیندی.
او ۱۳۹۰-ییلدن ۱۳۹۸-ییلگچه فاریاب ولایتیده قیشلاقلرنی رواجلنتیریش ریاستی باشلیغی صفتیده فعالیت یوریتگن و اۉشه وقتدن حاضرگچه ایشسیز.
عایلهوي حیاتی و فرزندلری
مرات ۱۳۷۳-ییلده خالهسینینگ قیزی بیلن تورموش قورگن و بو نکاحدن ایکّی قیز همده اوچ اۉغیل توغیلگن.
قیزلری عالي تحصیلاتگه اېگه: بیری طبیات دوکتوری، ایکّینچیسی اېسه ادبیات یۉنهلیشی بۉییچه لیسانس درجهسیگه اېگه.
اۉغیللری:
حامدجان مرات جوزجان بیلیم یورتینینگ کان انجنیرلیک فاکولتهسی تۉرتینچی ییل محصلی.
آیبیک جان مرات جوزجان بیلیم یورتی نینگ حقوق فاکولتهسی ایکّینچی صنف محلصلی.
تورکانبېک مرات مکتب نینگ ۶- صنف اۉقووچیسی.
هنری فعالیتلری
عالم مرآت موسیقی صنعتیگه بۉلگن قیزیقیش و اشتیاقی سبب، یاشلیک دوریدن باشلب اوشبو ساحهده کسبي تعلیم آلیشنی خواهلردی. بیراق آرقهده قالگن اجتماعي محیط، اوروش شرایطی، بېخطر بۉلمهگن وضعیت همده ملَکهلی استاذلرگه یېتیش امکانیتی یۉقلیگی اونینگ بو آرزولرینی پوجگه چیقردی. مرآت موسیقیده مسلکی و تخصصی تعلیم آلیب، بو ساحهده یوقاری درجهلرگه اېریشیشنی جوده ایستردی. اما جغرافیه، اقتصادي و سیاسي چېکلاولر اونینگ بو مقصدیگه یېتیشیگه تۉسقینلیک قیلدی. او مکتب ییللریده و اۉقیش دوریده مکتب و فاکولتهلرده تشکیل اېتیلهدیگن کنسرتلرده فعال اشتراک اېتگن، شو یۉل بیلن موسیقي تجربه آرتتیریب، صنعتده اۉسیشگه اېریشگن. ۱۳۶۳-ییل آخریده اېسه اَیریم دۉستلری نینگ پیشنهادیگه بناءً، اۉشه پیتده افغانستان رادیو و تلویزیونی ترکیبیده فعالیت یوریتگن «ظفر» گروهیگه قۉشیلگن.
اونینگ صنعت فعالیتی بو دورده محمد کاظم امیني بیلن چنبرچس باغلنگن اېدی. اۉشه پیتده «ظفر» آرکستری اعضالرینینگ برچهسینی هم سازندهلرینی، هم خوانندهلرینی دېیرلی یۉقاتگن، و تاباره رادیو-افغانستان ترکیبیدن بوتکول چیقریلیش عرفهسیده تورگن اېدی. آرکسترنینگ اصل ترکیبیدن فقط اوچ کیشی قالگن اېدی: استاد شفیع عظیمي قوشقارچه چلووچی و آرکستر باشلیغی (اۉشه وقتده تصویري صنعت فاکولتهسی نینگ فعال استادلریدن)، رشید اکه اندخویی دوتارچی و همایون منصوري دایره چهلووچی. چونکه بو موسیقي گروهگه یېترلیچه اعتبار و قۉللب-قوّتلش بۉلمهگنی، خوفسیزلیک نینگ کوندن-کونگه یامانلشگنی سببلی اعضالرنینگ اکثریتی آرکسترنی ترک اېتگن اېدی. بعضیلری کوچهییب بارهیاتگن بېخطر بۉلمهگن محیط و اینیقسه مجبوري حربي خدمت قۉرقووی سبب چېت اېلگه چیقیب کېتگن، باشقهلری اېسه اۉز جانینی سقلش اوچون حربي خدمتگه قۉشیلیشگن اېدی.
شوندهی سازندهلر بار اېدی: شمسالدین و عبدالوهاب مجبور (دایره چهلووچیلر)، شکرالله (توله و فلوت چهلووچی)، محمد قاسیم سرپلي (قوشقارچه چلووچی)، محمدالله نوري (تنبورچی) و باشقهلر.
شونینگدېک، خوانندهلر هم بار اېدی، جملهدن: خیرمحمد چاووش، وحید امید، ملا تاج محمد سرپلي، انتظار جوزجانی، داکتر عبدالله درمان، عبدالاحد سحر، صابر عندلیب، واحد رحیق، لطیف نظری و باشقهلر.
کۉپچیلیک باشقه موسیقی گروهلرینینگ اعضالری، اۉزلری نینگ یېتکچی قومی رهبرلری تامانیدن بېواسطه قۉللب-قوّتلنیب، اوّلا حربي لوازمده ایشلشگه تعیینلنگن، سۉنگره رادیو- تلویزیون تشکیلاتلریده خدمت شکلیده لوازمگه تعیینلنگن. شوندهی قیلیب، اولر حربي خدمتینی توگتگونچه صنعت فعالیتلرینی تینچلیک بیلن دوام اېتتیرگنلر. افسوسکی، ینگی تشکیل اېتیلگن «ظفر» آرکستری، اعضالری نینگ ترقهلیب کېتمسلیگی اوچون قۉللب-قوّتلنیشی کېرهک بۉلگن بۉلسه-ده، بوندهی حاميلیکدن محروم بۉلگن. بو، ۱۳۶۸ ییل ۶ جدی کونی خلق و پرچم ترماقلری اۉرتهسیده یوزهگه کېلگن نزاعلر، دموکراتیک خلق حزبی و شوری اتفاقی حربي کوچلری نینگ افغانستانگه کیریشی بیلن باغلیق بۉلیب، کېینچهلیک سید عبدالحکیم شرعی جوزجانی وزیرلیک و باش قارهلاوچیلیک لوازملریدن چېتلهتیلگچ یوزهگه کېلگن.
صنعت میراثی
محمد عالم مرآت ۱۳۶۳ ییلدن ۱۳۶۵ ییلگچه، یعنی اۉقیشینی توگتگونیگه قدَر، «ظفر» آرکستریده فعالیت یوریتگن. شو دورده «ظفر» آرکستریده فقط ایکّی نفر آوازچی بار اېدی: بیری عالم مرآت، ایکّینچیسی کاظم امینی. اونینگ بیر نېچه ییللیک صنعت فعالیتی نتیجهسیده عمومي حسابده یېتّی یاکه سکّیز ته قۉشیق رادیو و تلویزیون اجرا اېتیلگن بۉلیب، اولر نینگ اکثریتی اونینگ اۉز اثرلری حسابلنهدی. شو قۉشیقلردن بعضیلری:
۱. ای کونگول دردیم نی ایت، اول مه طنازیمه
خسته جانیم نینگ هلاکین، ایت سرو نازیمه
(سلطان حسین بایقرا)
۲. قامتینگ گلشن ده گی سرو صنوبر دن بلند
عارضینگ گلدن،خطینگ، ریحان و اخضر دن بلند
(ذاکر جان فرقت)
۳.اولدیره سن لیلی، کویدیره سن لیلی
لیلی عاشق زارینگ من،لیلی دل بیقرارینگ من
(عالم مرآت)
اوشبو اوچته قۉشیق یوتوبې کانالیده موجود، لېکن قالگن قۉشیقلر، باشقه اۉزبېک قۉشیقلری کبی، انیق تقدیرگه اېگه اېمس.
شونی ایتیش کېرهککی، مرآت نینگ بیر نېچه قۉشیقلری طاهرالله قاضیزاده تامانیدن، مرآت نینگ حسیاتلی و صادق ایجادینی حرمت قیلگن حالده، یوتوبې کانالیده آرشیفلشتیریلگن.
مرآت جنابلری باشقه بیر قنچه قۉشیقلری:
۱. بو ییرده شوخ برنا بیر کیلیب، کیت
خدا حقی نگارا بیر کیلیب، کیت!
(ذاکر جان فرقت)
۲. افغانستان، افغانستان، هم جاودان بولسین، ینه
آزاد و زیبا کشوریم، دایم امان بولسین ینه
(عالم مرات)
۳. ای شوخ گلعذاریم، کیلگیل بهار کیلدی
هجرینگده یوق قراریم، کیلگیل بهارکیلدی
(عبدالغفور مفتون قیصاری)
۴.وطن یولینگده شیرین اسره گن، جانیم فدابولسین
فدا بولسین بو شیرین جان، که تا حقینگ ادا بولسین
اقای مرات بیشترین تصنیف و اشعار، اهنگ های خود
را، خود ساخته است. از شمار سروده های وی، اهنگ
مرآت جنابلری قۉشیقلری نینگ کۉپینچهسینی تصنیف و شعرلرینی اۉزی توزتگن. اونینگ کویلهگن قۉشیقلریدن
(اۉلدیره سن لیلی) قۉشیغی سۉنگگی قیرق ییل دوامیده کۉپلب آوازخوانلر تامانیدن اجرا اېتیلیب، کتّه اعتبار قازانگن.
او هارمونیکه و اکاردیون کبی موسیقه اسبابلرینی چالیش قابلیتیگه اېگه. اکاردیون آرقهلی بعضی قۉشیقلری، جملهدن «اې کانگول دردیم نی عرض اېت» قۉشیغی ستدیو یازوویده کاظم امینی تامانیدن چلینگن دیر.
او سۉز صنعتی و شعریتگه استعدادلی بۉلگن، فارس و تورکی-اۉزبېک تیللریده ایکّیته چاپ اېتیلمهگن شعري تۉپلمگه اېگه.
محمد کاظم امینی
تهران- شهرستانملارد
ترجمان: حسن تۉلقین
۶/۹/۱۴۰۴
