عبدالحکیم شرعی جوزجانی، سید معصوم اۉغلی میلادی 1934. ییلیده اۉشه وقت جوزجان ولایتی نینگ سرپل شهریده، بوگونکی سرپل ولایتیده بیر ضیالی عایلهده توغیلگن. اونینگ تاغهسی قاری محمد عظیم عظیمی سرپلی افغانستاندهگی مشهور و اقتدارلی اۉزبېک شاعرلریدن بیری اېدی. عبدالحکیم، تورکی-اۉزبېکی تیلنی مهربان آنهسی مرحومه بیبی حبیبهدن اۉرگنگن. باشلنغیچ یا ابتدایی مکتبنی سرپلده توگتگندن سۉنگ، چاغداش بیلیملر بیلن دینی بیلیملرنینگ بیرلیکده اوقیتیلگنی پغمان شهری نینگ علملر مدرسهسیده التی ییلیک اۉقیشینی تماملهگن. کېینچهلیک کابل یونیورسیتیتی شرعیات فاکولتهسیگه کیریب و او یېردن فراغت حاصل قیلگن.
فاکولتهنی بیتیرگچ 1338. ییلیدن تا 1355 ییلیگچه اطلاعات و کلتور وزیرلیگی نینگ تورلی موسسهلریده ایشلشگه مشرف بۉلدی. بوندن تشقری کۉپلب یېتکرمه یا مطبوعاتلرده و یازووچیلیک یونلیشلریده فعال شخص صفتیده فعالیت کۉرستگن. شونینگدېک او، عمومی نشریهلر اعضاسی، “انیس” گزیتهسیده تدقیق مدیری، “افغانستان رادیوسی” نینگ راپورتاژ کۉرستوولری مدیری، “اصلاح” گزیتهسیده تدقیق مدیری، دم الیش کونلری سانی مسوول مدیری، فلکلور باشقرمهسیده علمی خادم و “آریانا” دایره المعارف جماعهسیده متخصص اعضا صفتیده فعالیت یوریتدی. شرعی جوزجانی نینگ اوسمیرلیک دوریدن آلینگ حاضرگچه افغانستان یېتکرمهلریده علمی، ادبی، دینی و سیاسی اثرلری تن آلینهدی.
شرعی جوزجانی ایش آقیمیده، امریکالیک ژورنالست پروفیسور “جالف” تمانیدن اۉتیلگن یوقاری ژورنالیست کورسینی توگهتیب، دیپلوم آلیشگه موفق بۉلدی. 1356. ییلیده سیاسی فعالیتی طفیلی شخصا سردار محمد داوود خان نینگ بویروغی بیلن دولت ادارهسیدن چیتلشتیریلدی. او حزب اساسیچیلریدن بیری، بیرینچی کانگریس ریس اۉرین باسری بۉلیب، کیېنچهلیک مرکزی کمیتهگه اعضاء بۉلدی. 1358. ییل نینگ عقرب آییده خلق دیموکراتیک سیاسی حزبیگه سهیلندی.
جوزجانی؛ اۉزبېکچه، دری، تورکچه، پشتو و عربی تیللریگه حاکم دیر. کۉپراق اۉزبېکچه و دری تیللریده یازهدی و شعر ایتهدی. او، افغانستان مطبوعاتیده بیرینچی مراتبه اۉزبېک تیلیده ایکیته شعرینی “خلق” گزیتهسیده نشر اېتیردی. شونینگدېک “پرچم” گزیتهسیده باسیلگن مقالهلری آرقهلی ایلک اۉزبېک و تورکمن تورکلری نینگ مدنی حقوقلرینی حمایه قیلیب، دولت سیاسیتنی بو بارهده فاش ایتدی و کېسکین تنقیدگه آلدی.جوزجانی 1978. ییلیده افغانستان دموکراتیک عدلیه وزیر صفتیده تعیینلندی. وزیرلیگی دوریده اونینگ تشبثی بیلن “افغانستان دموکراتیک جمهوریتی نینگ تۉرتینچی بویروغی” قبول قیلنیب، مملکتدهگی برادر ملتلری نینگ مدنی حقوقلری، جملهدن آنه تیللریده نشر و تعلیم آلیش حقوقی تصدیقلندی و عملگه اشیریلدی. شو اساسده او اۉزبېک تیلیده “یولدوز” گزیتهسی و تورکمن تیلیده “گوراش” گزیتهسینی تاسیس اېتیب، اولر نینگ باسیملرینی نظارت قیلیب باردی. قۉشیمچه قیللسک اۉزبېکچه و تورکمنچه دیپارتمنتلرینی تعلیم و تربیه وزیرلیگیده و افغانستان بیلیملر اکادیمیسیگه اساس سالدی.
شرعی جوزجانی، اۉزبېک صنعتچیلری “ظفر” گروهنینگ آتینی، گونی تورکستان نینگ یارقین بستهچیسی و صنعتچیسی محمد شفیع عظیمی رهبرلیگیده رسمیلشتیریشیگه موفق بۉلهدی. اونینگ تشبثی و اۉنهریسی بیلن داکتر نجیب الله نینگ 1991. ییلیدهگی بویروغیگه موافق، اولوغ وزیر و یېریک اۉزبیک شاعری امیر علی شیر نوایی توغیلگنی نینگ 550. ییللیگی افغانستان فنلر اکادیمیسی تمانیدن اوتکزیلگن خلقارا سمپوزیمیده کېنگ نشانلندی. جوزجانی، نوایی نینگ “خمسه” اثرینی اۉزبېک تیلیده مرحوم عبدالغفور بیانی یاردمی بیلن یوکسک تیراژده باسیمدن چیقاردی.
جوزجانی تاشکینتده یشهگن دوریده تاشکینت دولت حقوق بیلیم یورتی و تاشکنیت اسلام بیلیم یورتیده اسلام حقوقنی درس بیریب، حقوق یونلیشیده فن داکتری درجهسینی آلدی و پروفیسورلیک عنوانینی قولگه کیلتیریشگه سزاوار بۉلدی. او کۉپلب انجمنلر، کنفرانسلر و علمی سیمینارلرده قتنهشیب، مطبوعاتده 149دن آرتیق علمی و ادبی مقالهلری باسیمدن چیققن.
شرعی نینگ یازگن اثرلری قوییدهگیچه دیر:
1- «مشاهر و سخنوران سرپل» رسالهسی 1331. ییلیده مزار شریفدهگی «بیدار» گزیتهسیده کیتمه-کیت سانلرده چاپ بۉلگن.
2- «دانشمند پیشاهنگ ابوریحان بیرونی» کتابی دولت مطبهسی تمانیدن کابلده 1357. ییلده باسیمدن چیققن.
3- «معلم ثانی ابو نصر فارابی» رسالهسی ژوندون مجله/ژورنالی 1352. ییلی
4- «نگاهی به فولکلور اۉزبېک و تورکمن» فولکلور ژورنالی 1.، 2. و .3 سانرلریده باسیمدن چیققن.
اۉزبیک تیلیده(کریل یازویده) نشر قیلینگن اثرلری:
– «انسان و تصوف» کتابی، تاشکینت، «عدالت» نشریاتی، 2001 ییلی.
– «حقوق اسلام، مذهب حنفی و فقهای تورکستان» کتابی، تاشکینت یونیویرستی اسلامی باسمهخانهسی، 2002 ییلی
– «مرغینانی و ادامه دهندگان راه او» رسالهسی تاشکینت ، یونیویرستی اسلامی تاشکینت باسمهخانهسی، 2000. ییلی
– «فقیه بزرگ–ابوزید دبوسی» رسالهسی، تاشکینت یونیویرستی اسلامی باسمهخانهسی، 2008. ییلی
– «مشرق زمین و حقوق انسان» کتاب (پروفیسوراکمل سعیدوف بیلن بیرگه)، «عدالت» نشریاتی، 1998ییلی.
– «تمدن شرق: انسان و حقوق» کتابی (پروفیسوراکمل سعیدوف بیلن بیرگه)، تاشکینت، «اجتماعی فکر» نشریاتی، 2005ییلی
– «برهان الدین مرغینانی: حیات و میراث علمی او» رسالهسی(دوکتور نگاره یوسپوا بیلن بیرگه)، تاشکینت،2007.
– «آمو دریا» شعر توپلهمی، کابل، دولت مطبعسی 1369ییلی.
– «یورهک سِرلری» اوزبیکچه و دری شعر توپلهمی، کابل ،مسلک افغان باسمهخانهسی، 2008.
قالبیرسه شرعی نینگ ترجمه قیلگن علمی و تحقیقی اثرلری هم موجود.
افغانستانده عبدالحکیم شرعی جوزجانی، نهفقط استعدادلی اۉزبېک شاعر و یازووچی، بلکه ماهر نوایی شناس عالم هم سنهلهدی. شونینگدیک او بویوک بابامیز حضرت نوایی نینگ توغیلگن کونی نینگ 525 ییللیگی مناسبتی بیلن، شرعی نینگ اۉشه ییللری کابلده نشر اېیتیله یاتگن «پرچم» جریدهسی صحیفهلریده «علی شیر نوایی بویوک انسان دوست شاعر» دیگن مقالهسی دری تیلیده باسیمدن چیققن اېدی. شرعی اۉشه مقالهسیده نوایی نینگ دموکراتیک فکرلری نینگ تحلیلیگه علاحیده توختلیب، اونگه اورغور بیرهدی. قۉشیمچه قیلسک، 1991. ییلیده نواییگه بغشلنهنیب، کابلده اویوشتیریلگن خلقارا سیمپوزیمیده شرعی «نوایی نینگ خمسهسی منگو اثر دیر» موضوعده معروضه قیلدی. «هیواد» یا وطن و «قلم» گزیتهلریده شرعی نینگ «شرق رنسانسی و علی شیر نوایی» مقالهلری باسیلگن. ینه 1940. ییلی شرعی جوزجانی نوایی توغیلگن کونی نینگ 540. ییللیگی مناسبتی بیلن «ساقی نامه» دیگن فخریه شعرینی یازگن اېدی. اوشبو شعر اوشه ییل «قلم» نشریهسی و «هیواد» گزیتهسی صحیفهلریده همده شاعر نینگ «آمو دریا» تۉپلمیده باسیلگن.
چاغداش یولدوزلریمیزدن بیری اکادیمیسین شرعی جوزجانیگه ساغلیک، اۉزاق عمر و ایجادلریگه برکه تیلهب قالهمیز. بعضا بیر مقاله، بیر کتاب، بیر جمله-بوتون بیر نسل نینگ یۉنهلیشینی اۉزگرتیرهدی. بیلیم و تدقیقات- جمعیتنی ینهده عقللی، آنگللی و اېرکین قیلیشیگه سبب بۉلهآلهدی.
منو
