ادبیات تاریخیده هر بیر ملت نینگ اۉزیگه خاص, بویوک علمی و ادبی سیمالری بۉلگن. اولر، ییریک اثرلر یرهتیش بیلن اۉز تیلی و ملی ادبیاتی نینگ تکامللشیشیگه یاردم بېرگن. بو کونگی و اېرتنگی اولادلرگه بویوک خذمت کۉرستیب, احترام و عزت اېگهسی بۉلگن. چنانچه انگلیس ادبیاتیده ویلیام شکسپیر, روس ادبیاتیده پوشکین, ایتالیا ادبیاتیده دانته… و باشقهلر اۉز ملتی نینگ یارقین سیمالریدن سنهلهدی. اۉزبېک ادبیاتیده اېسه, اۉنلب سیما آرهسیدن علی شیر, بو اولوغ مقام نینگ اېگهسی دیر.
نوایی، اۉزبېک ادبیاتی تاریخیده بیرینچی سۉز استادی دیر. اونینگ اېنگ بویوک اثرلریدن بیری «خمسه» دیر. او نظامی, امیر خسرو و جامی نینگ خمسهلریدن الهاملنیب, بیرینچی تورکی(اۉزبېکی)(ییگیرمه بیش مینگ و آلتی یوز و اونبېش) بیتلی خمسه اثرنی یرهتهدی. او، اۉز اثریده ینگیلیکلر و کوچلی بیان اسلوبنی هم کیریتگن. عبدالرحمن جامی, نوایی خمسهسیگه جوده یوقاری بها بېرگن.
علی شیر، دینی یونهلیشیده «اربعین» و «مناجات», صوفیلیک یۉنهلیشده «محبت شبدهسی», تیل شناسلیک ساحهسیده «محاکمة اللغتین», عروض نظریهسیگه عاید «میزان الاوزان», معما ژانریگه دایر«مفردات», تاریخی موضوعلرده «تاریخ ملک عجم» و «تاریخ انبیا و حکما», بدیعی مکتوبلرینی توپلب، منشات یعنی خطلر توپلمینی ایجاد قیلگن. اونینگ آخرگی اثری «محبوب القلوب» دیر. نوایی بو اثرده, اۉزی نینگ عمری چوزیغیده بۉلگن سیاسی و اجتماعی قرهشلرینی یاریتگن.
نوایی, مملکت نینگ هر تمانلی اجتماعی ـ اقتصادی تکامللشویگه کتته حصه قۉشگن. علم و فن, صنعت رواجیگه حامیلیک قیلگن. تینچلیک و تاتولیک بۉلیشی اوچون دایما حرکت قیلگن. کۉریب تورگنیمیزدیک، نوایی بابا میز نینگ اثرلری, تا بوکونگه قدر اۉزبېک ادبیاتی نینگ رواجی اوچون خذمت قلیب کېلماقده.
نوایی بابا میزدن سۉز اۉرنگی:
جاندین سینی کۉپ سېور مېن, ای عمر عزیز،
ساندین سېنی کۉپ سېور مېن, ای عمر عزیز.
هر نی نی که سېومک آندین آرتیق بۉلمس,
آندین سینی کۉپ سېور مېن, ای عمر عزیز.
