طالبان حاکمیتگه قیتیشی بیلن بو حاکمیت قبیلهوی توشینچه اساسیده اۉرتهگه کېلیب، تعصبلی یاندهشوولرنی عملگه آشیریشی گماندن تشقری بیر مساله اېمس اېدی. بیراق بو گروه اېندی افغانستان دېگن بیر مملکتده حاکم بۉلدی و دنیا نظارتی آستیده دیر شوندی اېکن باشقه تیللر و مدنیتلر بیلن آچیقچه دشمنلیک قیلیشی ممکنمی؟ دېگن سواللر اۉرتهگه کېلگن اېدی. طالبان بو تۉرت یریم-ییل دوامیده اۉز یاندهشوولری اینیقسه اۉزبېکلرنینگ تیلی، تاریخی و مدنیتیگه نسبتن یاندهشوولری بیلن اوشبو سواللرگه جواب بېردی؛ جواب بو که اۉزبېک مدنیتی طالبان بیلن بیر سکهنینگ ایکّی یوزی، طالبان بو مدنیتنی تحمل قیلیشده طاقتی یۉق.
شو سبب اۉتگن تۉرت-یریم ییل دوامیده، بیز افغانستانده اۉزبېک تیلی و مدنیتی تورلی خیل باسیملر و یۉق اېتیش حرکتلری بیلن یوز مه یوز بۉلگنیگه گواه بۉلدیک. طالبان اۉز صفیدهگی اۉزبېک طالبلر حرمتی بۉلسه هم بو یاندهشوودن قۉل تارتمهدی بیر کون کېلیب، اۉزبېک مدنیتی بیلن دشمنلیگینی امیرعلیشیر نوایی هیکلنی بوزیش آرقهلی و بیر کونی هم بیلیم یورتلر لوحهلریدن اۉزبېک یازوولرنی توشیریش بیلن نمایان اېتدی. شونگه اۉخشش اۉزبېک محلهلرنینگ آتینی اۉزبېکچه سۉزدن اۉزگرتیریب باشقه سۉزگه اَیلنتیریش، اۉزبېک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتنی بیتیریب چیققنلرنی دولت ادارهلریگه ایشگه اۉتیشیگه تۉسقینلیک قیلیش، اۉزبېک تیلی و ادبیاتیده علمی تدقیقاتلر بو تیلده بۉلمسلیک و هکذا حرکتلر بیلن بیزنینگ مدنیتمیزگه قرشیلیگینی کۉرسهتیب بارهیپتی.
طالبان اوشبو حرکتلری دوامیده، اخیرگی کونلر ایچیده فاریاب ولایتی دولت آباد اولسواللیگی بازاریدهگی پارک ایچیده جایلهشگن سلطان حسین بایقرا یادگارلیگینی یۉق اېتگن. محلی اهالینینگ ایتیشیچه، طالبان بو یېردهگی سلطان حسین بایقرا یادگارلیگی و اونینگ قیسقه شرححالینی مسجد قوریش بهانهسی بیلن یۉق اېتگن.
دولت آباد اهالیسینینگ تاکیدلشیچه، بنا یقینیده کمیده ۸ مسجد موجود بۉلگن بو یېردن اینگ آزی یوزمتر نَریراق مسجد بار. شوندهی بۉلسه هم مسجد بهانهسیده بو بنانی یۉق اېتیش، طالباننینگ اۉزبېک مدنیتی بیلن دشمنلیگی و بو دشمنلیکنی دینی احساساتلر آستیده قمهشی و جیملیکنی آلیش کېلیشگه اورینگنی دیر.
طالباننینگ بو اۉزبېک مدنیتیگه قرشی بیرینچی حرکتی اېمس و اخیرگی حرکتی هم بۉلمهیدی بلکیم اېرته اۉزبېکلرگه تېگیشلی ینه بیر بنا، ینه بیر یادگارلیک و ینه بیر تاریخنی اېسلب تیلنی کوچ و قوتی بۉلیب تورگن اېسدهلیک، یازوو و بارلیک یۉق اېتیلیشی انیق دیر.
طالبان میلادی ۲۰۲۵-ییل اگست آییده بلخ ولایتی مرکزی مزارشریف شهریده جایلهشگن حضرت امیرعلیشیر نوایینینگ هیکلینی یۉق اېتدی و بو خصوصده کېنگ ناراضلیکلر و اۉزبېک حکومتینینگ باسیمیگه دوچ کېلگنیدن کېین محلی رسمیلر تامانیدن توشینماوچیلیک بیرحالده بو بنا یۉق اېتیلگنینی بیلدیردی. شوندی اېکن سوال توغیلهدی طالبان محلی یا مرکزی رسمیلری نیمه اوچون پشتون خلقیگه تېگیشلی بیران بنانی یا یادگارلیکنی بیلمسدن بوزیب تشلهگن یۉق و بونگه عکسینچه قندهارده میلیونلب پول خرجت قیلیب احمدشاه ابدالینینگ اویی دېب گمان اېتیلگن بنانی قیته قوریش اوچون ریجه قیلگن.
طالباننینگ اۉزبېک تیلی بیلن هم دشمنلیگی چوقور دیر. اۉزبېکچه بیر لوحهنی تحمل قیلالمهگن بو حاکمیت، سرپل و شونگه اۉخشش باشقه اۉزبېکلر اساسی جمعیتی بۉلگن دولت ادارهلری مطبوعات بۉلیملریده بیرینچی تیل اولهراق پشتو تیلنی اعتبار مرکزیگه آلیب کېلیب، بو تیلده بیاناتلر و خبرلرینی نشر قیلیب تورگن. حال بو که شو یېرلرده بار اۉزبېکلر هیچ بۉلمسه اۉزبېک طالبلرنینگ حرمتیده نه فقط اۉزبېک تیلینی محلی ادارهلر مطبوعاتیگه کیریش اوچون یۉل قۉیمهیدی بلکه قیسقه بیر دروازه اوستیدهگی اۉزبېکچه سۉزگه هم برداشت بېرالمهیدی.
اوشبو واقعهلرنی برچهسی بیر نرسهنی بیلدیرهدی که طالبان اۉزبېک مدنیتی بیلن اۉزبېکلر خواهلسه هم کېلیشیشگه تیار اېمس و بو دشمنلیکنی دوام بېرهدی و اۉزبېکلر ایچیده اۉزبېکانه مدنیت و تیل یۉقالمس اېکن طالبان و بو گروهنینگ قبیلوی توشینچهسیگه اېگه بۉلگن انسانلر تینچ تورمهیدیلر.
شوندی اېکن بیزنینگ هم هر کونلیک جیم توریشیمیز، اۉز مدنیتیمیزگه و اۉزیمیزگه دشمنلیک دېگنی دیر. بوندن کېین هر بیر کیشی طالباننی حقیقی سیماسینی باشقهلرگه تانیشتیریب، بو گروه افغانستانده اۉزبېکلر بیلن دشمنلیک قیلیشده بېل باغلهگنینی بیلدیرهیلیک و بو یۉلده بیرینچی بۉلیب سۉزیمیز یېتیشگن و یقینیمیزده بۉلگن تانیش-بیلیش طالبنینگ اۉزبېک عسکرینی توشینتیرهیلیک تا که اولر قندهی بیر گروه اوچون قورال کۉتریب کورهشیب یورگن.
بوندن تشقری طالباننینگ اۉزبېکلر یېرلرینی باسیب آلیشی و ناقللرنی کۉچیریش ریجهنی استه-سیکینلیکده ایلگری آلیب کېتیب تورگنی اچینرلی قیغو و معما دیر که بیز خلق کۉپراق اویغانیشیمیزنی طلب قیلهدی. بۉلمسه کېلهسی نسلیمیز یا طالبانی تفکرگه اېگه بۉلیب قالهدی یا هم بیزنی جیملیگیمیزده لعنت یوباریشلری ممکن دیر.
