دوکتور عنایت الله شهرانی، مرحوم الحاج عبادالله شهرانی اۉغلی قوس نینگ 8. کونی 1321. قویاش ییلی(میلادی 1942 ییلی) بیلن برابر بدخشان ولایتی، خاش اولوسوالیگی نینگ شهران قیشلاغیده توغیلگن. عنایت الله شهرانی نینگ بیرینچی و اېنگ کوچلی یېتکچیسی اونینگ مرحوم آتهسی بۉلگن. دوکتور شهرانی باشلنغیچ تعلیملرینی بدخشاندهگی ” معروف خاش” مکتبی، ثانوی تعلیملرینی کابلدهگی ابن سینا مکتبیده و لیسهسینی کابل دارالمعلمینیده بیتیرگن. شهرانی 1962. ییلی کابل بیلیم یورتی نینگ تعلیم و تربیه فاکولتهسیگه قبول قیلینگن و یوکسک درجه بیلن توگتگن. سۉنگ بیر مدت کابل دارالمعلمینیده اۉقووتوچی صفتیده فعالیت آلیب بارگن. شو بیلن بیر پیتده اۉشه دور معارف وزیرلیگی نینگ یېتکچیلیگیده تشکیل اېتیلگن ” کونستالیک گایندنس” ناملی مافوق-لسانس کورسینی هم اۉقیب توگتگن. اوشبو دستوردهگی برچه فنلر روح شناسلیک(پسکالوژی) مسالهلرینی اۉز ایچیگه آلر اېدی و شهرانی اونی موفقیت بیلن بیترگنیدن سۉنگ، ینه ایکی ییل دوامیده اۉقووچیلر بیلن اولر نینگ روحی معمالرینی حل قیلیش حقیده علمی فعالیت یوریتگن.
شهرانی 1971. ییلیده تورموشگه چیققن. اونینگ اوچ اۉغیل و بیر قیزی بار. شهرانی شو ییلده بېلشوو یۉنهلیشی بیلن تعلیم و تربیه فاکولتهسیگه اسستانت صفتیده قبول قیلیندی. 1976. ییلیده فولبرایت بورسینی قۉلگه کېلتیرگنیدن سۉنگ ینه بېلشوو آرقهلی اۉقووچیلر آرهسیدن تنلهنیب، امریکا نینگ اریزونا بیلیم یوریتگه ماسترلیک تحصیلنی دوام بېریش اوچون کیتهدی. 1978. ییلیده تعلیم و تربیه صنعتی ساحهسیده یا رشتهسیدن ماسترلیک دیپلومینی قۉلگه کېلتیرهدی.
شهرانی 1990. ییلیده اۉز عایلهسی بیلن پاکستانگه قیتیب کېلهدی. مجاهدلر تشکیلاتلری بیلن همکارلیک قیلیشدن تشقری، اسلام عالمی رابطهسی نینگ اعضاءسی بۉلهدی. همده او یېرگه تعلیم مصلحتچیسی وظیفهسینی بجرهدی. شو بیلن بیر وقتده اسلام آبادهگی خلق ارا اسلام بیلیم یورتیده و مرکزی آسیا تدقیقاتلری بۉلیمده ریس صفتیده قبول قیلینهدی. 1995. ییلیده اېسه عایلهسی بیلن ینه امریکا قۉشمه اشتاتدلریگه بارهدی. او کۉپ وقتدن بویان یازیش بیلن شغلنهنیب کېلماقده. 1999 ییلیده نیویورکده پیمان ژورنالینی تشکیل اېتدی و بیر مدتدن سۉنگ، اۉشه ییل نینگ اۉزیده کاناداده بلخ ژورنالیگه اساس سالدی. دوکتور شهرانی، 2000 ییلی 26 نوامبرده افغانستان صنعتچیلری اویوشمهسی نینگ باش باشلیغی صفتیده کۉپچیلیک نینگ آوازی بیلن سیلنگن.
عنایت الله نینگ صنعتگه هم قیزیقیشی یوقاری درجهده بۉلگن. اوشبو قیزیقیشی و ایریم موضوعلر حقیده حلیم یارقین جنابلری نینگ ملاحظهلری شوندهی:
“استاد شهرانی یاشلیگیدنآق چیزمهچیلیک صنعتینی سېویب، ذاتی استعداد و ایزچیل محنتی طفیلی بو یۉنهلیش نینگ یاغلی و سویوق بۉیاقلری، پنسل و باشقه بویوملر آرقهلی چیزمه صنعتلرینی اۉرگندی و چیرایلی اثرلر یرهتدی. استاد شهرانی، چیزمهچیلیک صنعتیدن تشقری، یازووچیلیک، تحقیق و علمی تدقیقات ایشلریگه یاشلیک چاغلریدن قیزیقیب، مقالهلر و رسالهلر یازیشگه باشلهگندی. او، ایزلنووچن فولکلور تۉپلاوچی و تحقیقاتچیسی، سېر محصول تذکرهچی و بیوگرافچی، دقتلی متنلر تیارلاوچی و تانیقلی اتنوگرافیست دیر.
استاد شهرانی، یوقاریده اېسلب اۉتیلگن دېیرلی برچه علمی و عملی یۉنهلیشرده چمهسی 80 عنوانگه یقین کتاب، رساله و مونوگراف همده تورلی موضوعلر و کۉلمده بیر نېچه یوز علمی و تحقیقی مقالهلر یازگن. اۉرنگ اوچون: اونینگ صنعت ترماغیگه تېگیشلی کتاب و رسالهلری 17 عنوان ، تذکره و بیوگرافیک اثرلری اېسه 30 عنواندن آشیق دیر. اونینگ پروفیسور غلام محمد میمنهگی، مخفی بدخشی، ابراهیم بېک لقهی، استاد لطیفی، لتا منگیشکر، شاه ولیحان دروازی، زیب النساء بیگم، استاد عبدالحی حبیبی، شاه عبدالله یمگی…اثرلرینی اېسلش ممکن.
شونینگدېک، فولکلور و خلق آغزهکی ادبیاتی ساحهسیده گۉر اۉغلی داستانی، دری، پشتو و اۉزبېک تورکچهسی مقاللر، تاجیکچه تۉرتلیکلر، بدخشان دری لهجهسی سۉزلیگی…کبی اثرلردن آت توتیشیمیز ممکن. متن شناسلیک بوییچه استاد همایوننامه، شاه غریب میرزا دیوانی کبی اثرلرنی تصحیح و تحشیه بیلن باسیمگه تیارلهگن. قاله بېرسه، اونینگ “تاریخچه اقوام در افغانستان” آتلی کتابی اۉلکهمیزدهگی تورلی قوملر ایلدیزی، اۉتمیش تاریخی و یشش منطقهلرینی تانیشده مهم بیر قیناق دیر. بو اثر حالیگچه بیر نېچه قتله باسیلیب چیققن.
شونینگدېک، استاد افغانستان ملی مسالهسی دموکراتیک یۉسینده، برچه اهالی نینگ کېنگ قمراولی حقلری تامینلهنیشی اوچون، فدرالی توزومنی مطرح قیلگن بیرینچی کیشیلردن دیر. استاد شهرانی، بو نظرینی عامهلشتیرماق اوچون، تورلی مدنی ییغین ،کنفرانس و تورلی یېتکرمهلر آرقهلی اینتیلگن و مقالهلر ترقهتگن.”
قۉشیمچه قیلگنده او، ادبیات و انسانی فنلر فاکولتهسی نینگ گۉزهل صنعتلر بۉلیمیگه یېتکچیلیک قیلگن پیتده اوشبو بۉلیمنی مستقل و علاحیده بیر فاکولته درجهسیگه کۉترگن. شهرانی کابل بیلیم یورتی نینگ گۉزهل صنعتلر فاکولتهسی نینگ اساسچیلریدن بیری دیر. شونی ایتیش کېرهک که، شهرانی اۉقووتوچیلیک دوریده کابل دارالمعلیمینده و بیلیم یورتیده کۉپلب چیزمهچیلیک و رساملیک اثرلر یرهتگن و نېچه مراتبه رساملیک کۉرگزمهلر یۉلگه قوییگن و یېتکرمهلردن ساورینلر قۉلگه کېلتیرگن.
او چیزمهچیلیکنی ایکی متخصص استادن اۉرگنگن. بو یۉنهلیشده اونینگ اثرلری: موسیقی در بدخشان، شگوفانی هنر در عهد تیموریان، ساز و آواز در افغانستان…و باشقهلردن عبارت دیر. اینیقسه پروفیسور میمنهگی حقیدهگی کتابی پروفیسور نینگ سیماسینی نېچه تمانلمه تانیشتیریب یاریتگن. شهرانی؛ خطاطلیک، دیزاین، میناتوری، سیماتوگرافی، تیاتر، موسیقی شعباتی، تعلیم و تربیه بولیملرینی کابل بیلیم یورتیده تاسیس اېتیب، افغانستان نینگ باشقه بیلیملری یانیگه اکادمیک بیر شکلده یوزهگه کېلیشیگه سبب بۉلگن.
قۉشیمچه قیلسک داکتر شهرانی، 2002. ییلده یونسکو نینگ مستقل تعلیم کمیسونی نینگ اعضاءسی بۉلگن. ینه شو ییلده مزار شریف شهریده افغانستاننی فدرال توزیمیگه اۉتکزیش عنوانی بیلن بیرینچی سیمینارنی تشکیل اېتگن. 2004. ییلیده اېسه مزار شریف شهریده تورکی تیل نینگ رواجی بوییچه ایلک علمی سیمینارلرنی اۉتکزگن. شو بیلن بیرگه، 1994. ییلیده کویتده بۉلیب اۉتگن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ تینچلیک کنفرانسی همده 1998. ییلیده قبرسده اۉتکزیلگن کنفرانس نینگ هم اعضاءسی بۉلگن.
استاد عنایت الله شهرانی نینگ تورلی یۉنهلیشلردهگی ایجادی و اثرلری، تدقیقی و اکادمیک ساحهلریده مهم و ایشانرلی قیناقلردن سنهلهدی. اونینگ اثرلری اۉقووتوچیلر، تدقیقاتچیلر، بیلیم شیدالری و اینیقسه اۉقووچیلر اوچون تاپیلمس خزینه دیر. حرمتلی استادگه اۉزاق عمر، ساغلیک و یوتوقلر ایستهب قالهمیز.
