باشکینت انقره نینگ قیزیل آی میدانیده، تونهلی حیلمیده و یا یوکسک بیر تیپهگه تاختهب شهرگه قرهگنینگیزده، اونچه بیتون بنألرنینگ گری یا کول رنگی دېنگیزی ارهسیده آپپاق یلتیرهگن، تۉرت منارهسی بیلن کوک یوزیگه اوزنگن کۉپ کتته بیر قوریلیش کۉرهسیز. بو بنا انقرهنینگ دردانهلریدن بۉلمیش کوجهتیپه مسجدی بۉلیب، انقره نینگ کوجهتیپه منطقهسیده یېرلشگن.
انقرهده جمهوریت دوریده انشأ قیلینگن اېنگ کتته مسجد بۉلمیش کوجهتیپه مسجدی نینگ قوریلیشی ایلک مرته 1994 ییلده باشلنگن. کوچهتیپه مسجدی نینگ انشاسی انچه اوزاق ییللر سورگن. چونکه انقرهده آرتیب بارگن نفوس، اۉزهللیک بیلن چنقهیهگه تۉغری کېلیشهیاتگن ینگی شهر اهالیسی اوچون عبادت یېری یۉق اېدی. شو سببدن 1944 ییلیده دیانت ایشلری یاردمچیسی احمد حمیدی آقساکی باشلچیلیگیده بیر مسجد قوریلیشی اوچون کمیته توزهتیلدی. بیراق بو پروژه عملگه آشمهی قالهدی. تاکه 1957 ییلیده مرحوم باش وزیر یا صدر اعظم عدنان مندرِس کوجهتیپهده مسجد و دیانت سیتهسی قوریلیمهسی بویروغینی بیرهدی. بیرینچی پروژه آقیمیده تملی قوییلگن دیانت سیتهسی نینگ بناسی، 1964 ییلیده توگهیدی. 1967 ییلیده آچیلگن ایکّینچی پروژه بېلشووی نتیجهسیده “خسرو تایلا” و “فاتین اولو اینگین” نینگ چیزگن پروژهسی اساسیگه مسجد تهدابی قوییلدی. بو ایکّی معمارنینگ پروژهسی معمار سینان ایشیگه اوخششلیگی سبب تنقیدگه توتیلگن اېدی. ایتیش کېرهک که، بوندن آلدین معمار “ویدات دال اوک آی” پورژهسی کوجهتیپه مسجدی اوچون قبول قیلینگن اېدی. بیراق، اونینگ پروژهسی جوده کۉپ مدرن بۉلگنلیگی اوچون ایشی تاختهتیلدی. ویدات نینگ اوشبو مسجد اوچون کیلیشتیرگن پروژهسی کېینچهلیک پاکستاندهگی فیصل مسجدیگه بیر قنچه اۉزگریشلر بیلن ایشلتیلدی. اونینگ پروژهسی نینگ قبول قیلینمسلیگی ایریم محافظهکار کیسیم یا گروهلر نینگ تنقیدلریگه اساس اېدی. چونکه اولرگه کۉره، ویدات نینگ پروژهسیدهگی دیزاین مسجدگه اۉخشهمس اېدی. ویدات نینگ کوچهتیپه مسجدی پروژهسی عملگه آشگنده اېدی حاضر اینگ مدرن مسجدلر قطاریدن اۉرین آلر اېدی. هر حالده، خسرو و فاتین پروژهسی قبولیدن ایکّی ییل اۉتگچ، مسجد نینگ آلت طبقهسی عبادتگه آچیلدی. 1981 ییلیده اېسه ایشلری دیانت وقفیگه دور اېتیلیب، انشأت ایشی تېزلشتیریلگن حالده توگهتیلدی. کوچهتیپه مسجدی، 28 آگست 1987. ییلیده تورگوت اۉزهل طرفیدن عمومی عبادتگه آچیلدی.
عثمانلی دوری یعنی 16. یوز ییل ایستاتیگی بیلن 20. عصر نینگ تکنالوژی بیرلشمهسی نتیجهسیده قوریلگن اوشبو مسجد، هر بیرته انسانگه؛ تۉرتته منارهسی بیلن سلیمیه مسجدینی، مرکزی و یریم قبهلری بیلن سلطان احمد جامعسینی اېسلهتهدی. باشقچه قیلیب ایتگنده، کوجهتیپه مسجدی، نیو-کلاسیک عثمانی اسلوبیده قوریلگن دیر.
مسجد، حویلیسی بیلن بیرلیکده توپلم 24 مینگ کیشیلیک جماعت و نماز قیلیش کپهسیتهسیگه اېگه دیر. جامع نینگ اینگ آلت قسمیده؛ مدرن کنفرانس سالونی، کتابخانه، اوتوپارک، سوپرمارکیت، اداری آفیس کبی یان بۉلیملری، طهارت و غسل یېرلی و ایچیملیک سوولری بیلن زمانوی معمارچیلیککه کۉره کلاسیک اسلوب بیلن انشأ قیلینگن قوریلمهلر موجود. معمار سینان تمانیدن اۉرتهگه تشلنگن معماری اسلوبگه صادق قالگن حالده قوریلگن اوشبو مسجدنینگ اساسی عبادت سالونی، تۉرتته فیل ستون یا فیل ایاقلری اوستیگه تهیینگن مرکزی گنبذ و تورتته یریم گنبذدن عبارت دیر. نورمال استندرلرگه کۉره بو فیل ستونلر نینگ اۉلچمی 5 متر بۉلیشی کېرهک اېدی. بیراق، کوچهتیپه مسجدیده بو 3.10 متر اۉلچمیگه عیارلنگن تا که ایچکریده کۉریش زاویهسی مینیمال درجهگه بۉلینسین. مسجد نینگ تۉرتته منارهسی 88 متر یوکسکلیدهگی دیر. هر بیرته منارهنینگ اوچته شرهفهسی یا بوغندلری بار. منارهلرنینگ شرهفهلری یا بوغندلریگه چیقیش اوچون لفت و پاغانهلر ورینتلری موجود. مسجد ایچیدهگی اېنگ دقت تارتووچی عنصر بو؛ اساسی گنبذ نینگ عینأ مرکزیده آسیلیب تورگن اولکن قندیل دیر. قندیل نینگ آغیرلیگی 9.5 تُن دیر. بو قندیل کلاسیک عثمانلی قندیللریدن فرقلی بۉلیب، حضرت محمد مصطفی نینگ نوری و اسلام عالمینی قمرهب آلیش رمزی افادهلاووچی شرسیمان دیزاینگه اېگه دیر. اونینگ تېگرهسیده 32ته کیچیک قندیل بار. اۉرنهتیلگن 32 کیچیک قندیل، اولکن قندیل بیلن بیرگه گویا که قویاش تیزیمینی یا که اتوم چیگیردهگی کبی کۉزگه تشلهنهدیلر.
مسجددهگی بار بۉلگن یازوولر؛ “حمید آیتچ” و “محمود اونجو” تمانیدن، کنفرانس سالونیدهگی کوفی خطدهگی یازوولر اېسه “ایمین باران” طرفیدن یازیلگن دیر. محراب، منبر، مؤذن محفلی، وضع اۉرینی و مرمر کمر یازوولری “نیشَت چلیکقول” تمانیدن عملگه آشیریلگن دیر. مسجد گنبذدهگی یازوولر سریق لوحهلردن کیسیلیب، آلتین بیلن قاپلنگن، کېین اېسه اۉز یېریگه اۉرنهتیلگن.
مسجد نینگ قالینیدهگی نقشلر، افیون قرهحصار اولو مسجدی نینگ قالینی بېزهگی اۉرنک آلینیب، کنعان اوزبیل تمانیدن تیارلنگن. جامع نینگ آویزهلری یا قندیللری، محرابی، منبرلری، اېشیکلری، کوشینلری و مرمرلری اوزهل اولهراق دیزاین قیلینیب، جوده دقت و ظرافت بیلن ایشلنگن. ایچ معمارلیگیده کلاسیک عثمانلی معماری اسلوبی اۉرنک آلینگن که، متریال اولهراق؛ چینی یا کوشین، مرمر، سریغ میتال، آلتین ورق یا آلتین سووی و اۉزهل بویاقلر قۉللنیلگن. 64*67 متر اۉلچهمیدهگی اساسی مسجد یا حرم قسمی 48،5 متر یوکسکلیگدهگی و 25،5 متر دیامتریککه اېگه بۉلگن مرکزی گنبذ بیلن یاپیلگن. اساسی گنبذ اطرافیده تۉرتته یریم گنبذ یېرلشگن. بو یریم گنبذلر 12ته کیچیک گنبذ بیلن کېنگهیتیریلگن. اولر عنعنوی اسلوبده قورغآشین یا کوروشین بیلن قاپلنگن.
مسجد نینگ اساسی قسمیگه؛ کندنکاری یا یاغاچدن اۉز-آرا بیریکتیریلگن اوسلوبده ایشلنگن بیرته اساسی و تۉرتته یان ایشیک آرقهلی کیریب، باریلهدی. مسجد نینگ شمالی قسمیده، اساسی کیریش اېشیگی آلدیده یېرلشگن و 2400 متر مربع میداننی اېگهلهگن ایوانلی حویلینی مرمر فواره بېزهیدی. ایوانلر 14 متر یوکسکلیگدهگی 26 گنبذ بیلن یاپیلگن.
10 متر یوکسکلیدهگی مسجد نینگ محرابی آق مرمردن تیارلنگن. 8.70 متر بلندلیگیدهگی منبر اېسه، مخصوص بېزهکلر بیلن ایشلنگن مرمردن یهسلگن.
اساسی گنبذ و ارسلان کوکسی یازوولریده متریال اولهراق برنج ایشلهتیلگن. مسجدنینگ ایچیکی بېزهکلریده علهیده اۉرین توتووچی ویتراجلر مخصوص آیینهدن حاضرلنگن بۉلیب، کلاسیک و مدرن معمارچیلیک اسلوبلری اۉرتهسیده اۉتیش وظیفهسینی بجرهدی.
کوجهتیپه مسجدی، کونیمیزده باشکنیت انقره نینگ کۉزگه کۉرینر سمبوللریدن بیری دیر. مسجد نینگ مرمر بیلن قاپلنگن حویلیسی انقره شهرینی کۉریش اوچون عجایب بیر تیراس وظیفهسینی بجرهدی. بو یېردن شهرگه قرهلگنده؛ قیزیل آی میدانیدهگی خلق گوجوملیگنی، آنیت قبرنی و چنقهیه یانباغلرینی کۉریش ممکن. اینیقسه، سیاحلر یا گیزگینلر اوچون منارهلر اۉرتهسیدن باتهیاتگن قویاشنی صورتگه آلیش یا که قار یاققنده آق مرمر اوستیگه یوریش جوده یاقیملی تمام بۉلیشی انیق.
کوجهتیپه مسجدی نینگ قیتهدن ریستوره یا تعمیر قیلینیشی؛
مسجد نینگ رواقی، حویلیسی نینگ تاش قاپلمهسی و سوو اۉتکزمسلیک تیزیمی دولت تمانیدن ینگیلندی. مسجدگه قولای کیریش و چیقیش اوچون آسانسور یا لفت اۉرنهتیلدی. قالهبیرسه حویلیسیده تورلی خیل مدنی و کلتوری فعالیتلر اوچون یېرلر اجرهتیلدی.
