یېتکرمه بۉییچه عمری دوامیده اکتیف بۉلگن، اېسکی متن شناس، خط شناس، اینیقسه تورکولوژی بۉییچه ییریک منبع شناس، بای قیناق و بیلگیلرگه اېگه بیلیمدان- کاندید اکادمیسین سرمحقق دکتور محمد یعقوب واحدی. استاد واحدی “امیر علی شیر نوایی” آتیده‌گی بای کتابخانه‌نی سرپل ولایتده ایجاد اېتگن بۉلیب، اونده قیمتلی و مهم کتابلرنی تاپیب، اولوس و بیلیم شیدالری خدمتیگه قویگن. بو کتابخانده 20 مېنگ جلد کتاب، جریده و ژورناللر کلکسیونی، رساله، حتی ایریم قیمتلی قۉل یازمه نسخه‌لر، نایاب تاریخی سندلر، حجتلر و عکسلر سقلنماقده.
اکادمیسین دکتور محمد یعقوب واحدی، قاری عبدالوحد اۉغلی 1310 قویاش ییلی نینگ 20 جدی( 1932 میلادی) سرپل ولایتی نینگ مرکزیده توغیلگن. او، باشلنغیچ تعلیملرینی 6 یاشیدن باشلب تا 10 یاشیگچه اوی مدرسه‌سیده، سواد اۉرگنیش کتابلرینی و قران کریمنی اۉقیدی. 19 یاشیده سرپل نینگ ابتدایی مکتبیگه کیردی و 1326 ییلی مکتبدن فراغت تاپتدی. دکتور واحدی 1337 ییلده کابل بیلیم یورتی نینگ ادبیات بۉلیمیمده درسگه باشلب، 1340 ییلی اوشبو فاکولته‌دن فراغت تاپتدی. واحدی 1341 ییلیده کابل نینگ مسلکی تجارت لیسه‌سیده ادبیات، تاریخ و جغرافیه اۉقووتوچیسی صفتیده وظیفه بجردی. او، 1342 و 1343 ییللریده آریانا ژورنالی نینگ مسوول مدیری بۉلیب ایشله‌دی. شونینگدیک اوشبو یۉنه‌لیشدن، تدقیقی بورس آرقه‌لی تورکیه‌گه سفر قیلدی. 10 آی آقمیده تورکیه‌ده، استانبول خطلر ذخیره‌سی بۉییچه علمی تحقیق بیلن شغلندی. واحدی اوچون 1347 ییلیده تحصیلی بورسلر آرقه‌لی روسیه‌گه سفر قیلیش امکانیتی توغیلدی. 1353 هجری قویاش ییلی(میلادی 1947 ییلی) بیلن برابر دیپلومینی قۉلگه کېلتیرگنیدن سۉنگ، یورتگه قیتدی. کېین، افغانستان تاریخ انجمنیده آمر صفتیده ایش بجریشگه مشرف بۉلدی.
اونینگ بجرگن ایشلری قوییده‌گیچه:
– 1353 ییلیدن تا 1356 ییلیگچه افغانستان تاریخ انجمنیده
-1356 ییلیدن تا 1357 ییلیگچه تاریخی آرشیف آمری
-1357 ییلیدن تا 1358 ییلیگچه خلق‌ارا کوشانیلر مطالعه‌سی مرکزی آمری
-1358 ییلیدن تا 1382 ییلگچه افغانستان علوم اکادیمسی نینگ عضوی، یانیده اۉزبېکچه و تورکمنچه تیل و ادبیاتی انستیتوتی نینگ آمری
-1365 ییلی نینگ 17 قوس آییده باش محقق و افغانستان علوم اکادیمیسی نینگ کاندیدی اکادمیسین صفتیده
-2003 ییلیده افغانستان اساسی قانون تدقیقی کمیسون نینگ اعضاسی
دکتور واحدی، 20دن آرتیق اخبارات و کلتور وزیرلیگی، کابل بیلیم یورتی افغانستان فن اکادیمیسی تمانیدن اۉتکزیلگن سیمینارلر و سمپوزیملرده اۉز مقاله‌لری بیلن فعال قتنشگن.
دکتور محمد یعقوب واحدی، افغانستان تاریخی توپلومیده ادبی و تاریخی متنلرنی، اینیقسه افغانستان تورکلری نینگ ادبیات و مدنیت نماینده‌لرگه عاید اثرلرنی تیارلش آرقه‌لی قیمتلی خدمتلرنی عملگه آشیرگن. بو خدمتلر تدقیقاتچی حلیم یارقین تمانیدن یازیلگن مقاله‌ده عکس اېتگن. شونینگدېک ،دکتور واحدی متنشناسلیک و قۉل یازمه کتابلرنی انیقلش یۉنه‌لیشیده یوکسک علمگه اېگه بۉلیب، او ساحه‌نینگ ییریک عالملریدن بیری سنه‌له‌دی. او، کابل خلق کتوب خانه‌‌سینی ترتیبگه سالیش، شونینگدېک، اوشبو مهم مدنی مرکزنی باییتیش یۉلیده اۉز وظیفه‌سینی مناسب بجرگن. اجتماعی اثرلرنی تۉپلش حقیده او کیشی نینگ اولوشینی نهایتده سلماقلی دېسک مبالغه بۉلمه‌یدی. دکتور واحدی افغانستان فنلر اکادیمیه‌سیده، اینیقسه اۉزبېک و تورکمن تیللری و ادبیاتی انستیتوتیده بیر قطار متخصص کدرلرنی یېتیشتیریشده هم مهم رول اۉینه‌گنلرینی علحیده اعتراف اېتیش کېره‌ک.
دکتور واحدی، خدمت و علمی تدقیقات فعالیتی دوامیده یورتیمیز نینگ بویوک استادلری و تانیقلی بیلیمدانلری تمانیدن دایما رغبتلنتیریلیب، یوکسک بهالنگن. ملک الشعرا، پروفیسور صوفی عبدالحق بیتاب دری تیلی و ادبیاتی فن استادی فاکولته‌ده‌گی درس وقتیده صنف سرداری بۉلگن یعقوب واحدی حقیده شونده‌ی دېگن: “ایشی دایم یخشی و کۉنگیلگه یاقملی؛ یعقوب عجب استعدادلی و صلاحیتلی(سرشته‌لی) دیر.
علامه پروفیسور عبدالحی حبیبی، افغانستان تاریخ انجمنی باشلیغی بۉلگن دوریده، واحدی اۉشه وقتده‌گی سوویت اتفاقی نینگ تعلیم تحصیلی بورسیه‌سیگه نامزد بۉلگن. او حقیده شونده‌ی یازگن: “جناب واحدی، افغانستان ادبیاتی و تاریخینی اۉرگنیش یۉنه‌لیشیده اینتیلیب تدقیق قیلگن، یېتوک و قدرلی یازووچی دیر. او، تاریخ جمعیتیده بیر مدت “آریانا” ژورنالی نینگ باشقروونی موفقیتلی آلیب بارگن و اوشبو اداره نینگ علمی متخصص اعضاءلریدن بیری دیر. او عینی ساحه‌لرده موفقیتلی تحصیل آلیشی ممکن. افغانستان تاریخیگه عاید بیبلیوگرایفی و منبعلرنی جوده یخشی بیله‌دی.”
ینه عبدالحی حبیبی 1347 ییلی نینگ 25 اسدیده شونده‌ی یازگن: “جناب دکتور محمد یعقوب واحدی نینگ تاریخ جمعیتده‌گی فعالیتی و “آریانا” ژورنالینی نشر اېتیلیشی بۉییچه اوزاق ییللیک تجربه‌سی، وطن ژورناللریده کۉپلب علمی تدقیقات مقاله‌لرینی یازگنی، شونینگدېک، بیر قنچه نشر اېتیلگن و حلی نشر اېتیلمه‌گن کتابلرنی توزه‌تیب، تیارله‌گنی بیزگه بیللی دیر. اینیقسه، سلطان حسین بایقرا نینگ تورکی دیوانینی قلمگه الگن سۉز باشی بیلن ترتیبگه سالگنی آلقیشگه لایق دیر. چونکه، بو اثر کۉپلب قۉل یازمه نسخه‌لر اساسیده بونده‌ی تنقیدی و مکمل شلکده ایلگری نشر اېتیلمه‌گن اېدی. شونینگدېک، بو کتاب افغانستانده اۉزبېک تیلیده نشر اېتیلگن ایلک کتاب دیر. دکتور واحدی سرمحقق علمی درجه‌سینی آلیش اوچون تقدیم اېتگن باشقه کتابلری هم علمی و تدقیقی جهتدن قیمتلی حسابلنه‌دی. مېن اونی سر محقق درجه‌سیگه منسوب دېب بیله‌من.”
یعقوب واحدی حقیده یازووچی و تدقیقاتچی حلیم یارقین اۉز فیسبوک صحیفه‌لریده شونده‌ی یازگنلر:
” استاد یېتوک کتاب و خط شناس؛ اۉتکیر دیدلی متن شناس؛ چوقور تاریخ، جغرافیه، اتنوگراف بیلیمدانی دیر. افغانستان چاغداش اۉزبېک ادبیات تاریخی و رسمي دولت دایره‌سیده 1346-ییل(56 ییل بورون) سلطان حسین بایقرا دېوانی نینگ انتقادي متنینی چاپ قیلیب، بو ساحه نینگ طلسمنی سیندیرگن. ینه اۉشه ییلی (1346) حمل آییده “امیر علیشېر نوایی فانی” عنوانلی مقاله‌لر، نوایی اثرلریدن اۉرنکلر، نوایی اثرلری فهرستیدن عبارت مهم کتابنی چاپ اېتدیلر.
افغانستان شمال ولایتلریده‌گی تورکوم تورکي توپونیملر حقیده‌گی آریانا و ژوندون مجله‌لریده ترقه‌تیلگن مقاله‌لر همده أیریم تاریخی بیتیکلری اۉشه زمانده کتته اهمیتگه اېگه ایش اېدی.
قاله بېرسه، مکارم الاخلاق، اۉزبېک شاعرلری، زندگانی سیاسی امیرعلیشیر نوایی، محبوب القلوب، نوایی خمسه‌سی، محاکمةاللغتین، بابرنامه، … کبی تیل، ادبیات و تاریخیمیزگه تېگیشلی اۉنلب کتاب نینگ اهتمامی، تکمیله‌سی، مقدمه‌سی، مقابله‌سی، … او کیشی نینگ ایزچیل اینتیلیش و محنتلری طفیلی مطبوعاتده باسیلیب چیققن.
اېنگ مهمی، سرپلده‌گی 15مینگگه یقین کتاب، رساله، قۉلیازمه، تاریخی سندلر، اۉنلب کلکسیونلردن عبارت “امیر علیشیر نوایی” آتیده‌گی قیمتلی شخصي کتابخانه‌لری بیلیم و تحقیق اهلی خدمتیده دیر.”
ایتیش کېره‌ک که، واحدی افغانستان فنلر اکادیمیسی و کابل بیلیم یورتی نینگ اۉندن آرتیق عالملریگه علمی رهبرلیک قیلگن. شونیندېک، او سرپل ولایتده 20000 جلدلیک “امیر علی شیر نوایی کتابخانه‌سی” نینگ اساسچیسی و کتابلرینی وقف قیلگن شخص دیر.
استادنینگ عمرلری اوزاق، یاردم کولنکه‌لری یاش تحقیقاتچیلریمیز نینگ باشیدن ایکسیک بۉلمه‌سین.
آلینگن منبع: بیانی سایتی
