۲۰۲۶-ییل جهان مطبوعات اېرکینلیگی کونی مناسبتی بیلن افغانستان بۉییچه مخصوص گزارشگری ریچارد بنت جدّي آگاهلنتیریش بیلن چیقدی. اونینگ ایتیشیچه، مملکتده اېرکین و مستقل ژورنالیست فعالیتی دېیرلی ایزدن چیققن. خصوصاً، 2021-ییلدن کېین اخبارات میدانی کېسکین تارهیگن و ژورنالیستلر تیزیملی باسیم، سانسور همده تهدید آستیده ایشلهماقده. بو حالت سۉز اېرکینلیگی و اخباراتگه اېریشیش حقوقینی جدّي چېکلاو قیلگن. ریچارد بنت بو جریاننی جمعیت نینگ اخباراتگه بۉلگن حقوقی بوزیلیشی صفتیده بهالهدی.
ریچارد بنت جنابلری اۉز صحبتلری دوامیده شوندهی دېدی: « ژورنالیستلر دایمي نظارت آستیده اولر تهدید قیلینهدی، قۉرقیتیلهدی و کۉپلب حاللرده اساسسیز روشده حبسگه آلینهدی. ژورنالیستلر مېنگه قۉرقوو و ناانیقلیک محیطیده ایشلهیاتگنلرینی ایتیشدی. حتا عادي خبرلر هم جدّي خوف توغدیریشی ممکن. عیاللر و قیزلر حقوقلری کبی سېزگیر موضوعلرنی نشرقیلش اېسه ینهده کتّه خوفگه اېگه.»
ژورنالیست جمالناصر فرهمند مطبوعات اېرکینلیگی کونی مناسبتی بیلن، ژورنالیستلر و یېتکیرمهلر فعالیتی احوالی حقیده اۉزبېکتیویگه ایتیشیچه: «بوگونگی حقیقی وضعیت شونی کۉرسهتدی که افغانستانده میدیا تیزیمی ضعیفلشیب و مستقل ژورنالیستلیک فعالیتی استه-سیکین تارهییب بارماقده.»
مملکت ایچکریسیده عامهوي اخبارات واسطهلری فعالیتی کېسکین نظارت آستیگه اۉتگن. تحریریت سیاستی قطعي سیاست اساسیده بېلگیلنماقده و محتوا ایشلب چیقریش جریانلری هم مرکزلشگن نظارتگه اۉتگن. ژورنالیستلر مستقل قرار قبول قیلیش امکانیتیدن محروم بۉلهیاتگنی کوزهتیلگن. اخبارات یېتکزیش جریانیده خوف درجهسی سېزیلرلی آشگن، حتا عادي موضوعلرنی نشر قیلش هم خوفلی بۉلیب قالگن. بو اېسه ژورنالیستلرگه نسبتاً حقوقي و جسماني قییناق کوچهییشیگه آلیب کېلگن و نتیجهده کېنگ مقیاسده اۉز-اۉزینی سانسور قیلیش محیطی شکللنماقده.
اۉزبېک ژورنالیست غلامجیلانی ارسلان ایتیشیچه: «ژورنالیستلر اۉزینینگ آوازینی سانسور قیلیشگه مجبور بو اېسه جمعیت اخباراتسیز و تنقیدی فکرسیز قالدیرهدی. علیحده تاکیدلهیمن که اۉزبېک تیلیده فعال یېتکیرمهلر اینگ نازک و حمایهسیز قتلملردن بیری دیر، اولر نهفقط عمومی سیاسی باسیم بلکه مالیوی قیینچیلیکلر و تیلگه نسبتن اعتبار ییتیشمسلیگی بیلن هم کورهشماقده.»
متخصصلر فکریچه، بو حالت کېنگراق تیزیملی بحران نینگ بیر قِسمی دیر. مطبوعات اېرکینلیگی نینگ ضعیفلشووی جمعیتگه بېواسطه تأثیر کۉرسهتماقده. اخبارات آقیمی نینگ چېکلنیشی شفّافلیک و آچیقلیکنی کمهیتیرهدی همده جمعیتده حسابدارلیک تمایللرینی ایزدن چیقرهدی. بوندهی شرایطده مستقل ژنالیستیکه مهم اجتماعي انستیتوتگه ایلنهدی و او جمعیتده ایشانچ همده برقرارلیکنی سقلشده مهم رۉل اۉینهیدی. شو سببلی خلقارا جماعه سی نینگ مالی و تخنیکي قۉللب-قوّتلاوی ضرور بۉلیب، بو یاردم مېدیا ساحهسی نینگ امان قالیشی اوچون حل قیلووچی عامل حسابلنهدی.
