ذکر الله ایشان تۉره. عایلهسی تمانیدن قۉییلگن آت “ذکرالله” بۉلیب، ییللر اۉتیب بو آت “ایشانچ تۉره” گه اۉزگردی. ایشانچ تۉره، 1959-میلادی ییلده فاریاب ولایتیگه قرهشلی شیرین تگاب تومنی نینگ اسلام قلعه قیشلاغیده توغیلگن. او، مکتبینی اۉشه تومن نینگ ظهیر فاریابی لیسهسیده بیتیریب، کېین عالی اۉقوو مقصدیده اۉزبېکستانگه سفر قیلدی. او، اوشبو اولکه نینگ باشکېنتی تاشکېنت دولت بیلیم یورتیده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉییچه تحصیلنی باشلهدی. ذکر الله ایشانچ 1983-ییلیدن 1987-ییلگچه او یېرده تحصیل آلیب، کېین رسمی وظیفهسینی یېتکرمه بۉییچه “آزدلیک رادیوسی” بیلن باشلهدی. منه شو یۉنهلیشده قریب 14 ییل ژورنالیستیک فعالیتنی دوام اېتتیردی. ایشانچ تۉره 2005-ییلیده کانادا اۉلکهسیگه مهاجرت قیلدی و اۉشندن بېری اوشبو اۉلکه نینگ تورانتو شهریده یشهب کېلماقده.
ایشانچ تۉره، باشقه یاشلر سینگری اۉشه کېزده عسکرلیک خدمتنی هم بجردی. افغانستانده عسکرلیک خدمتی اوروش پیتلریده و تینچسیزلیکلرده قولای اېمس اېدی. البتهکه عسکرلیککه چقیریلگن یاشلرنینگ کۉپینچهسی روحی، اجتماعی و خوفسیزلیک قیینچیلیکلری بیلن دوچ اېدیلر. بیراق ایشانچ تۉره، اوشبو دورهنی توزوم و متانت بیلن اۉتکزیشگه موفق بۉلدی. خدمتی توگهگنیدن سۉنگ، او اۉزی نینگ حرفهایی ایشینی گزیتهچیلیک بۉییچه باشلهدی. ایشانچ تۉره 14 ییلگه یقین ژورنالیست صفتیده رادیو آزادی بیلن ایشلهدی. اوشبو مدتده، فرهنگی تیمالرنی یازیشده، اجتماعی و سیاسی مسلهلرنی یاریتیشده و اینیقسه گزارش تیارلشده کېنگ تجربهگه اېگه بۉلدی. ایشانچ تۉره اوچون گزیتهچیلیک یالغیزگینه بیر ایش اېمس اېدی، بلکه قلم و یېتکرمهنی اولوسی نینگ امانتی دېب بیلردی. اونینگ ایشانچی شونده اېدی که، بیر گزیتهچی حقیقتنی؛ قۉرقوو، شخصی مصلحت و کوچلی شخصلر نینگ راضیلیگی اوچون قربان قیلمسلیگی کېرهک. ایشانچ تۉره؛ اوروش، قشاقلیک، عدالتسیزلیک، تبعیض و کوچ رقابتلری آرهسیده، اولوس سېسی اونوت بۉلمسلیگی اوچون تلاش قیلهدیگان گزیتهچی اېدی.
محبوب الله توران مقالهسیگه کۉره، ذکرالله ایشانچ تۉره اۉزی نینگ “استاد حامد فاریابینی اېسلب” آتلی مقالهسیده ایسلهگندېک، 1979-ییلیده کۉپ انسان قطاری او، اۉز عایلهسی بیلن بیرگه شیرینتگاب تومنیدن میمنه شهریگه کۉچیب باریشگه مجبور بۉلگن. ایشانچ اوشبو مقالهسیده بو قوویلیش مجاهدلرنینگ اۉشه کېزدهگی ضیالی کیشیلر و مکتب اۉقیگنلرگه بۉلگن ضدیتلری سببلی عملگه آشگنینی بیان قیلهدی. اۉزبېک تیلی و ادبیاتیگه بۉلگن قیزیقیشی میمنهگه کۉچیب بارمسیدن آلدین تاپیلگن. بیراق، میمنهده باسیلیب چیقهیاتگن “فاریاب” گزیتهسی، عامه کتابخانه و اۉشه یېرنینگ عالم و شاعرلری بیلن اوچرهشیش اونینگ ادبیاتگه و انه تیلیگه نسبتا قیزیقیشینی آرتیردی و بو یۉلده اونینگ اوچون ینگی افق آچیلدی.
او میمنهده اوچرشگن ایجادچیلر؛ محمد عالم کوهکن، محمد کاظم امینی، رضوانقل تمنا، نظر محمد جوشن، نجیب الله حسرت خالقی، محمدالله نوری، عبدالرحمان فروتن، بهروز خالقی، قاسم خان سلیمی، تاشقین بهایی، شاه رضا منشیزاده، محمد اسحاق شمسی، شایق وصال فاریابی، آقا کریم وطنیار، عبدالله فوژان، تایب و باشقهلرنی اۉز ایچیگه آلردی. بیراق، او کۉپراق رحمتلی حامد فاریابی نینگ سۉزلریدن آسیغلنگن. محبوب الله توران، ایشانچ تۉره شخصیتینی، کمگپ، اما سحرگر ایجادچی؛ قتیق قۉل، بیراق تېرین تفکرلی و نازک اندیشه شاعر؛ کمترین، بیراق سیر محصول یازووچی صفتیده تعریفلب یازگن. او عمرینی اۉزبېک تیلی و ادبیاتی نینگ یوکسلشی اوچون بغیشلهگن. البته که بو کورهش آقیمی نینگ نتیجهلرینی اونینگ یرهتگن ثمرهلی اثرلریده یققال کۉریشیمیز ممکن. اونینگ ادبیاتگه سېوگیسی و تینیمسیز محنتی اولوسیگه تقدیم قیلگن یازوولریده عکس اېتگن.
ایشانچ تۉره نینگ باسیمدن چیققن اثرلری:
1-اۉزبېک ادبیاتی فرهنگی: کیچیک حجملی بیراق، کېرهکلی بیلگیلرگه بای اثر، رحمتلی محمد عالم کوهکن بیلن مولفلیکده یازیلیب، امیر علی شیر نوایی فرهنگی انجمنی تامانیدن 1374-ییلیده میمنه شهریده فاریاب دولت مطبعهسیده باسیلیب چیققن.
2-حاضرگی اۉزبېک تیلی: اوشبو کتاب 1390-ییلیده کابلده نشر اېتیلگن. ایشانچ تۉره نینگ اۉزبېک تیلی گراماتیکهسی بۉییچه یرهتگن مستقل اثری حسابلنهدی. “حاضرگی اۉزبېک تیلی” آتلی اثریده تیل دستوری نینگ مورفولوژی بۉلیمی تحلیل قیلینگن.
بولرگه قۉشیمچه ایشانچ تۉره نینگ اثرلری دیجیتال شکلیده هم نشر اېتیلگن، جملهدن:
– نوایینی انگلش: بو کتاب غزل اربابی امیر علی شیر نوایی حقیدهگی ییللر دوامیده و تورلی سویهده یازیلگن مقالهلر تۉپلمی دیر. اوشبو تۉپلم رحمتلی محمد عالم کوهکن آرقهلی کۉریب چیقیلگن و محبوب الله توران تمانیدن ترتیب و نشر اېتیلگن.
-سینشته: اوشبو اثر ایشانچ تۉره حکایهلری نینگ بیرینچی جلدی بۉلیب، اۉزیده 32ته حکایه سیغدیرگن.
-چیراق: سینشتهدن کېین ایشانچ تۉره نینگ ایکّینچی حکایه تۉپلمی دیر. بو تۉپلم 28ته تورلی حکایهلردن عبارت. اوشبو حکایهلر نینگ کتته قسمی اولوسیمیز نینگ آغیر و اچیق حیات مسلهلرینی یاریتگن.
-سۉنهیاتگن دوتار چۉغلری: اوشبو اثر رومان دیر. بو اثرنینگ فارسچه آتی “سورمه و خون” بۉلیب، اۉلکهمیز نینگ تانیقلی یازووچیسی عبدالقادر مرادی قلمیگه منسوب دیر. ایشانچ تۉره بو اثرنی “سۉنه یاتگن دوتار چۉغلرِی” آتی بیلن اۉزبېکچهگه اۉگیرگن.
-بیر قیشلاق نینگ کۉز یاشلری: اوشبو اثر قصه ژانریده یازیلگن و اونینگ اېنگ مهم اثرلریدن بیری سنهلهدی. ایشانچ تۉره بو اثریده اۉزی گواه بۉلگن بیر حادثهنی تصویرلیب بېرگن. اینیقسه، اولوسیمیز نینگ باشیدن کېچیرگن بیر قطار ظلم و ستملرنی آچیب بېریشگه حرکت قیلگن.
-ینه قیتهمن: اوشبو اثر اۉزبېک تیلیده یازیلگن کیچیک رومان دیر. اوشبو رومان آز حجملی بۉلیشیگه قرهمهی، سحرلی تصویرلر و سۉزلرگه بای بۉلیب، یشم حقیقتلریگه اساسلنیب یازیلگن.
یوقاریده ایتیب اۉتیلگن اثرلر ایشانچ تۉره نینگ ادبیاتگه بۉلگن چوقور قیزیقیشی و سېوگیسینی کۉرستیب بېرهدی. بونگه قۉشیمچه او، حکایه یازیش، مقاله یازیش، قیسقه رومان یازیش و ایریم ادبی اثرلرنی ترجمه قیلیشگه قلم تیبرهتگن. اونینگ اثرلریده اولوس نینگ یشم منظرهلری، علمی تدقیقاتلر عکس اېتگن. اینیقسه اونینگ اېنگ اونملی ایشلریدن بیری، امیر علی شیر نوایی نینگ میراثی و شخصیتیگه قرهتیلگن. اونینگ ادبی فعالیتی دوام اېتماقدهلیگینی ایتیشیمیز شرط دیر و ایریم اثرلری نشر بۉلیشگه تیار دیر که، اۉزبېک ادبیاتینی باییتیشگه مهم رول اۉینهیدی.
ایشانچ تۉره اولوسیمیز آرهسیده حلیم، مهربان، صمیمی، آز سۉزلاوچی و آرام شخصیتی بیلن تانیلگن. او، ادبیات و بیلیم تۉغریسیدهگی قیزیقیشنی باشقهلرگه اویغاتیشگه و ترغیب قیلیشگه هم حرکت قیلگن. او اۉزی نینگ تیلی، اولوسی و قوم آتینی شخصی منفعتی اوچون قۉللنمهگن. اینیقسه او، هېچ قچان اوشبو حیاتی عنصرلرنی کوچ، تجارت و تانیقلی بۉلیش قربانی قیلمهگن. اېنگ مهمی اونینگ بویوکلیگی یالغیزگینه اۉز اولوسی نینگ مدنیتینی سېوگنیده اېمس، بلکه بو سېوگینی عملی حرکتیگه ایلنتیریب، حیاتینی شو یۉلگه بغیشلگنیده دیر.
آلینگن منبع: محبوب الله توران مقالهسی



