شوندهی که گواهمیز دنیا مملکتلری اینیقسه کوچلی مملکتلر ایکّینچی جهان اوروشیدن سۉنگ اۉرتهگه کېلگن «تکقطبی نظم» کېلهجگی خصوصیده کورهشیب بارماقده و اوکراین، یقین شرق اینیقسه ایرانده دوام اېتهیاتگن اوروشلر و شو بیلن بیرگه افغانستان و سوریه کبی مملکتلر سۉنگّی ییللرده گواهی بۉلگن اۉزگریشلری اوشبو کورهشلرنینگ بیر بۉلیمی دیر. روسیه، چین و شونگه اۉخشش باشقه بیر قنچه کوچلی دولتلر امریکا رهبریتیده بۉلگن تکقطبی ترتیبنی سیندیریب، دنیانی نیچه قطبلیک ترتیب تامان آلیب اۉتیشگه اورینهدی اېکن امریکا قۉشمه ایالتلری هم اۉزینینگ رهبریتیده بۉلگن بو نظمنی دوام اېتتیریش و بو وضعیتلرده کوچنی باشقیریش بیلن دنیادهگی رهبریتنی سقلشده اورینماقده.
انه شوندهی بیر وضعیتده، افغانستان ناملی جغرافیهنینگ تقدیری هم اهمیتلی دیر و کوچلی مملکتلر اۉز-ارا رقابتلری اوچون هیچ قچان بو حدودنی اونوتمهیدی. دېیرلی دنیا ینگی بیر نظم تامان حرکت قیلماقده اېکن ایکّینچی جهان اوروشیدن کېین حاضرگی کۉرینیشیده مرزبندلیک بۉلگن افغانستان هم خودّی شوندهی که کوچلی دولتلر تعریف قیلگن نظمده اۉرتهگه کېلگن، ینگی نظمده هم ینه بیر تقدیرنی اۉزیگه اختیار قیلیشی ممکن.
شوندهی بیرحالده، تورکستان مسالهسی اۉرتهگه چیقیشی مهم دیر چونکه اگرده تورکستان اوچون اۉرتهگه کېلگن شرایطلر یخشی باشقیریلسه و بو یۉلده بۉلگن تۉسقینلر برطرف اېتیلسه البته تورکستاننی قوریش اوچون یۉل آچیش ممکن دیر و بو اېسه تورکستان روایتنی باشقیریش، ینگی اۉزگریشلرگه حصه قۉشیش، بو خصوصده تیزیملی و استراتیژی حرکت و لابیگرلیک قابلیت طلب قیلهدی که بو مسالهلرنی نظرده توتگن حالده قۉییده تورکستان اوچون بۉلگن شرایط و تۉسیقلرنی اېسلب اۉتیشگه اورینهمن.
دنیا ینگی ترتیبی: شوندهی که یوقاریده اېسلب اۉتیلدی حاضر دنیاده دوام اېتیب تورگن بحرانلر و اوروشلرنینگ عاقبتی دنیا اوچون ینگی بیر ترتیبنی شکللنتیریش بۉلیشی ممکن دیر. بو ترتیب شرق بلوکی یا ده امریکاگه ضد روسیه، چین، ایران و باشقه شونگه اۉخشش مملکتلر غلبهسی بیلن یکونلنسه البته نیچه قطبلیک بیر ینگی نظمنی کوتیشمیز لازم. عکسینچه بۉلگنده امریکا دنیا نظمی امریکا رهبریتی و باشقیروویده قالیب، ینگی بیران اۉزگریشلرنی اۉزیگه اختیار قیلیشی ممکن دیر. بو کورهشیشلر ایچیده شو ملتلر غالب دیر که اۉز روایتلریگه صادق قالیب، ینگی نظمده اۉز مستقللیکلری و تاثیرلرینی بیلگیلب آلهدیلر. اۉزلریدن روایت یرهتمهگن و بو اۉزگریشلرگه نسبتن بیفرق قالیب اۉزگه روایتلریده سقلنیب قالگنلر اېسه سایهده بۉلگن خلقلر بۉلیب، باشقهلرنینگ روایتی آستیده تعریف اېتیلیشی و حتا که شو روایتلر آرهسیده یۉق اېتیلیشی ممکن دیر. مثال اوچون افغانستان ناملی مملکتده «افغان بۉلیش» «ملی حاکمیت» «وطن» «ملی بیرلیک» «یېر بوتونلیگی» «وطنگه خیانت قیلمسلیک» کبی شعارلر افغان ناسیونالیزمی روایتنی مستحکملش مقصدیده دیر و شو بیلن عاموی ذهنلرنی باشقیریب، میدانده یېرلرنی باسیب آلیش، تذکره ترقهتیش، باشقهلر تیل و مدنیتنی باستیریش کبی اۉز روایتلرینی مستحکم قیلهدیلر. بو وضعیتنی باشقیریش اوچون افغانستانده اۉزبېک/تورکمنلر پشتونلر روایتی اساسیده اېمس بلکه اۉزلری مستقلل روایتلری (تورکستانخواهلیک) بیلن کوچلی ایلگری کېتگن تقدیرده دنیا اوچون کۉزهتیلهیاتگن ینگی نظمده مستقللیککه اېریشیش ممکن دیر. چونکه بیز کۉردیک ایکّینچی جهان اوروشیدن کېین ینگی نظم اساسیدهگی مرزبندلیکلر اۉرتهگه کېلدی و شو مرزبندلیکلر اساسیده تورکستان بیزدن آلینیب افغانستانگه تاپشیریلدی. اېندی کېلهسی نظمده احتیاطکارلیک بیلن حرکت قیلگن تقدیرده تورکستاننی پس قیتریب آلیش ممکن دیر.
افغانستان مشروعیتسیزلیگی: شوندهی که بیلهمیز طالبان حاکمیتیده بۉلیب کېلهیاتگن افغانستان حاضر دنیاده روسیه تامانیدن هیچ بیر مملکت تامانیدن رسمیتگه تَن آلینمهگن. شوندهی اېکن حاضر اصلیتده دنیا سیاسی خریطهسیده اۉز قانون و ترتیبیگه اېگه بۉلگن افغانستان ناملی بیر مملکت عملده حضوری یۉق. شو سبب دنیا ینگی نظمی قندهی بۉلیشیدن تشقری افغانستان ناملی بو جغرافیه اوچون هم بیر تقدیر بیلگیلش ممکن دیر و بو تقدیرسیزلیک و مشروعیتسیزلیک شرایطیدن فایدهلنیب، تورکستاننی میدانگه تشلب عملگه آشیریش هم ممکن دیر. چونکه حاضر افغانستان قانونی بیر مملکت عملده یۉق و شرایط اېسه بو جغرافیه اوچون بیر تقدیر بېلگیلشگه کېلگن. اېندی بو شرایطنی بیز قندهی باشقیرهمیز تیارگرلیگیمیزگه باغلیق یا افغانستان ناملی جغرافیهنینگ ملیگرالیک شعارلری تاثیریده قالیب کېتیب باشقهلر حکمرانلیگینی باشیمیزگه قبول قیلهمیز یا هم تورکستان دېب اۉز حکمرانلیگیمیز اوچون میدانگه چیقهمیز.
تورکستان روایتی: تورکستان اوچون امید توغدیرگن ینه بیر مسالهلردن بیری «تورکستان»نینگ اۉزی دیر. یقینده تورکستان خصوصیده بۉلگن نیچه هفتهلیک بحثلر بیزگه ایکّی نرسهنی بیلدیردی. بیرینچی: تورکستان روایتی اۉرتهگه تشلنیشی که بو روایت اۉزبېک و تورکمن خلقیدن تشقری باشقه خلقلر ایچیده هم تشلندی و اولر هم بیلیب-بیلمهی بو روایتنی تَن آلدی چونکه عادتده انسانلر موجود بۉلگن بیر موضوع خصوصیده مثبت و منفی فکر بیلدیرهدی. شوندهی اېکن تورکستاننی رد و تنقید قیلیب یازگنلر هم در واقع بو روایتنی اۉز ذهنلریگه کېلتیردی و شوندهی بیر روایت بارلیگی حقیده اۉیلب کېین یخشی و یامان فکرلرینی یازیب چیقردیلر و حتا بو خصوصده تحلیللر قیلدیلر. اېکّینچی: خلقیمیز تیارگرلیگی اېدی که بو نیچه هفته ایچیده تورکستان روایتی خلقیمیز تامانیدن یخشی قۉللب-قۉتلندی و بو اېسه اوشبو روایت خلقیمیز اکثریتی تامانیدن قۉللب-قۉتلنگنینی و بو اېسه عدالتسیزلیکلر و کمستیشلردن قوتیلیش اوچون یالغیز یۉل اولهراق بهالنیشی بیلدیریلدی.
تۉسیقلر
تورکستان قوریلیشی یوقاریدهگی شرایطلرنی نظرده توتگن حالده ممکنسیز بیر مساله بۉلمسه-ده بیراق اونینگ عملگه آشیشی هم اېسه قۉییدهگی توسیقلیکلر بیلن یوز مه یوز دیر.
رهبریتسیزلیک: افسوس که حاضر تورکستان روایتنی باشقیریش اوچون رهبریتسیزلیک معماسی بیلن دوچ میز و بو روایتنی باشقیریش و رهبریت قیلیش اوچون بیر تشکیلات یۉق. چونکه تورکستان یا هر بیر حرکت مقصدگه اېریشیش اوچون تیزیملی حرکتلنیش ضرورتی بار. شو اساسده حاضر تورکستان یۉلی هم سیاسی، حربی و حتا که استخباراتی تیزیملرنی طلب قیلهدی که تورکستانخواهلر بو خصوصده جدّی اعتبار قرهتیشلری لازم. بۉلمهگنده بو روایت آغزهکی مساله بۉلیب شوندهی قالیشی احتمالی یۉقاری دیر.
رېجهسیزلیک: تورکستان اوچون تیزیملی بیر سیاسی-حربی تشکیلات بۉلگندن سۉنگ، بو روایتنی باشقیریش و بو اوچون کورهشیش و لابیگرلیک قیلیشگه رېجه و استراتیژی درکار که بو شو اساسده، تورکستان نامیدن کتّه کۉرینیشده دنیا اۉزی اوچون اختیار قیلیشی کېرهک بۉلگن ینگی نظمده و بو نظملر ایچیده افغانستان ناملی جغرافیه هم اۉزی اوچون اختیار قیلیشی کېرهک بۉلگن ینگی تقدیرده «تورکستان»نی اۉرتهگه تشلب عملگه آشیریش کېرهک دیر.
خلاصه قیلیب اَیتگنده، تورکستان شوندهی که بیران تامانلر و آدملرنینگ آرمانگرالیک و حقیقتده عملی بۉلمهگن بیر مساله دېب تبلیغات قیلیشیگه ضد عملی بیر داعیه دیر و بو اېسه عملگه آشیریلیشی بیز خلقنینگ اینیقسه سیاسی کادرلرنینگ تیارگرلیگی و تورکستان مسالهسی اوستیدن قندهی اوتیشیگه باغلیق.
حاضر بیز کۉریب کېلهیاتگنیمیز کۉپینچه سیاسیلریمیز افغانستان اوچون بیران تغییراتنی کوتیب تورگنلر بو بیلن تورکستان عملگه آشیریلمهیدی و باشقهلر آلیب کېلگن تقدیرلرده بیز بیر نیچه ریاست یا هم والیلیک و وزیرلیک بیلن چیکلنیب آرتگه سوریب قالینیشیمیز و بو آرهده یېرلریمیز و کانلریمیز باسیب آلینیب، حدودلریمیز باشقهلر اختیاریگه اۉتیشی حتمی دیر.
