یقینده کانادانینگ تورنتو شهریده، افغانستانلیک اۉزبېکلر/تورکلر تشبثی بیلن اۉتکزیلگن بیر احتفال و بو یېرده «توران تورکلری اسامبلهسی» فعالیتگه باشلشی حقیده ترقهتیلگن خبرلر اعتباریمنی تارتدی.
اوزاق ییللردن بیری، بیز دنیانینگ تورلی مملکتلریده خلقیمیزنینگ دیاسپوراسی حرکتلری گواهی بۉلیب کېلهیاتگنمیز و بو حرکتلر و ییغینلر مېزبان مملکتلرده اۉزلیگیمیز، تیلیمیز و مدنیتمیزنی اسرهب-اوهیلش اوچون اۉته مهم و اۉنملی اېدی دېب توشینیب کېلگنمن. اوشبو حرکتلر دوامیده تورنتوده اۉتکزیلگن احتفالنینگ کمیده ایکّی اجرهلگن تامانی بار اېدی که اۉزبېکلر/تورکلر دیاسپوراسیدن کېلهجکده کوتیلگن امیدلر اوچون بو ایکّی موضوع مهم دیر.
دېیرلی، کاناداده اۉتکزیلگن سونگّی ییغینده مېزبان مملکتنینگ سیاسی ترماقلریدن وکیللر حضوری بارلیگی و تورکلرگه تېگیشلی ایکّی تشکیلات بیرلشگنی مهم موضوعلر اېدی که شو سبب بو یازووده کانادادهگی بو احتفالنی نمونه صفتیده نظرده توتیب، دیاسپورا خلقیمیزدن تیزیملی و ترماقلی حرکتلنیش کوتیلیشی و اونینگ اهمیتی حقیده تۉختهلیشگه قرار قیلدیم.
تیزیملی حرکتلنیش
ممکن افغانستان اۉزبېکلرینینگ دیاسپوراسی امریکا و اروپا مملکتلریده ینگی حضور تاپگن جماعه بۉلیشیگه باغلیق دیر بیلمهدیم لېکن حاضرگچه بیزنینگ دیاسپورامیز حرکتی کوتیلگندیک تیزیملی یا -ده سازمانی حرکتگه اَیلنمهگن. شوندهی اېکن حاضر تورلی مملکتلرده اخیرگی ییللرده بیزدن تورلی ساحهلرده تجربهلی کدرلریمیز حضور تاپدیلر و اېندی اېسه دیاسپورا خلقیمیزنینگ تیزیملی حرکتلنیشی و خلق کېلهجکدهگی منفعتی اساسیده بۉلگن سیاسی غایهلر سَری کېتیش وقتی کېلگن دېب توشینهمن.
بو اساسده، دیاسپورا جماعهمیز، مېزبان مملکتلرنینگ تاثیرلی تورلی تشکیلاتلری اینیقسه سیاسی قرارلرنی قبول قیلهدیگن تشکیلاتلریده نفوذ قیلیشلرینی توشینب کوریشی لازم و بو اوچون، مېزبان مملکتلرنینگ تورلی سیاسی جریانلری بیلن علاقهگه اۉتیش ضرور دیر. تورنتوده اۉتکزیلگن سۉنگی ییغیننینگ بیرته مهم و اجرهلگن تامانی شونده دېب توشینهمن چونکه بو ییغینده، کانادا مجلسینینگ وکیللری و آنتاریو لیبرال حزبینینگ نامزدلری هم اشتراک اېتگن.
دېیرلی انه شوندهی علاقهلرنی اۉرنهتیش بیلن کېلهجکده دیاسپورا خلقیمیز تیزیملی حرکت قیلیشلری ممکن بۉلهدی و بو یۉل بیلن مېزبان مملکتلرنینگ سیاسی تامانلریگه اۉزلرینی تانیتیب، کونی کېلیب، افغانستانگه نسبتن اولرنینگ قبول قیلهدیگن سیاستلریده تاثیرلی بۉلیشلری ممکن.
البته بیر نرسهنی هم اېسلش لازم که بو خصوصده، نهفقط سیاسی جریانلر بیلن که عاموې اخبارات واسطهلری کبی باشقه جریانلر بیلن هم علاقه قوریش هم ضرور دیر تا بو حرکت کوچلیراق دوام اېتسه.
شبکه یرهتیش
کاناداده اۉتکزیلگن سۉنگّی ییغیننینگ امید بېرهدیگن ینه بیر تامانی بو ایکّی تورکی تشکیلات بیرلشیب «توران تورکلری اسمبلهسی»نی یرهتیش اېدی. بو اېسه دیاسپورانینگ شبکه یرهتیب حرکتلنیش اوچون مهم قدم دیر.
دیاسپورادهگی خلقیمیز تیزیملی حرکتلرنی باشلهگندن سۉنگ، اونینگ بیر شبکه کۉرینیشیده باشقیریشلری کېرهک و بو اېسه تورلی تشکیلاتلر حتا که تورلی مملکتلردهگی دیاسپورا بیرلیکده حرکت قیلیشلری ضرور بۉلهدی.
بو یېرده شبکهای حرکتدن مقصد بو دیر که دیاسپورا جماعه بیرینچی بۉلیب، تیزیملی حرکتنی باشلشلری و کېین اېسه بو حرکتنی شبکهای قیلیب، تورلی شهرلر و مملکتلردهگی دیاسپورا اۉرتهسیده هماهنگلیک یرهتیب، افغانستاندهگی خلقیمیز وضعیتی بیلن تۉغری-تۉغریدن علاقه اۉرنهتیب، بو یېردهگی خلق احوالی و اولرنینگ انسان حقلری آیاغ آستی بۉلیشی کبی مسالهلرنی شبکهای حالده، دنیا مملکتلریگه یېتکزیش دیر. بو خصوصده حتا که مېزبان مملکتلرده خلقیمیز روایتلری مثال اوچون یقینده بیز تورکستانخواهلیک داعیهسی گواهی اېدیک و بوندهی داعیهلر دنیاگه هم تانیشتیریلیشی اوچون تیزیملی و شبکهای حرکتلنگن دیاسپورانی طلب قیلهدی تا که تورنتو، برلین، پاریس، واشنگتن.. شونگه اوخشش باشقه دنیا تورلی چیککهلریده بیر وقتده بیر سېس چیقریلسه.
اۉزلیکنی سقلشدن اۉتیب سیاسی تاثیرگچه
حاضرگچه دیاسپورادهگی افغانستانلیک اۉزبېک/تورک جماعهسی، فعالیتلری اۉزلیکلری، تیللری و مدنیتلرینی سقلشده قرهتیلگن و بو خصوصده بیر نرسهنی تاکیدلش جایز که اولرنینگ فعالیتلری اۉنملی هم دیر.
بیز انهشوو توشینچه اساسیده، تورلی مملکتلرده تیلیمیز ملی کونیدن نشانلش طنطنهلی احتفاللر گواهی اېدیک. بیراق بونینگ اۉزی یېترلی اېمس و خلق کېلهجگینی نظرده توتگن حالده، اېندی دیاسپورا جماعهمیز اۉزلیکنی سقلش غایهسیده چوقورراق فعالیتلرنی قۉلگه آلیب سیاسی تاثیرلر و قومی لابیگرلیک خصوصیده حرکتلنیشی درکار دیر.
دېمک بو اوچون یوقاریده اېسلب اۉتگنمیزدیک تیزیملی و شبکهای حرکت ضرور دیر.
قومی لابیگرلیک
افغانستان اۉزبېک/تورکلریگه اروپا و امریکا مملکتلریده «قومی لابیگرلیک» تانیش بیر سۉز دیر و در واقع خلقیمیز خودّی شو لابیگرلیک قربانی هم بۉلیب کېلماقده چونکه زلمی خلیلزادنینگ افغانستان سیاستیده و بوخصوصده امریکانینگ سیاستیده قومی لابیگرلیکلری گواهی بۉلیب کېلهیپمیز. یا ده یقینده عایشه وهاب بیاناتلری و شونگه اۉخشش کۉپلب حالتلری گواهیمیز که اولر افغانستاندهگی سیاسی وضعیتنی دنیا توشینچهلریگه قومی توشینچهلری اساسیده یېتکزیشگه حرکت قیلماقده دیر.
قومی لابیگرلیکنینگ کینگراق اویلهگنیمیزده، بونگه کاناداده هندولرنینگ حضوری و تاثیرلری و یا هم شرقی آسیالیک دیاسپورا جماعهنینگ کانادا و باشقه مملکتلردهگی تاثیرلریدن اېسلش ممکن دیر که حاضرده اوشبو جماعهلر نهفقط مېزبان جماعهلرده اۉنملی سیاسی حصهگه اېگه بلکه اۉزلری و مدنیتلرینی تانیتیشگه هم یخشی ثمره بېرگنلر.
شوندهی اېکن بیزنینگ دیاسپورامیز هم کېلهجکده شوندهی لابیگرلیکلرگه اعتبارسیز قالمهی خلیلزاد و باشقهلرنینگ قومی لابیگرلیکلرینی ناتۉغریلیگینی عامهگه چیقریش و خلقیمیزنینگ مقصدلری و طلبلری اساسیدهگی لابیگرلیکلرنی قۉلگه آلیشلری ضرور دیر. بو هم اېسه مېزبان مملکتلرنینگ سیاسی ترماقلری بیلن تاثیرلی علاقه اۉرنهتیشگه باغلیق دیر.
خلاصه قیلیب اَیتگنده، بیزنینگ خلقیمیز احوالی و مدنیتی کوچلی دنیاگه یېتکزیلیشی اوچون دیاسپورا جماعهسینینگ ییریک بورچی بار و بو اېسه تیزیملی و شبکهای حرکت قیلینگندهگینه ممکن بۉلهدی.
دیاسپورا جماعه اۉز-ارا تیزیملی و شبکهای حرکت قیلیب، خلقیمیز احوالی و روایتلرینی حجتلشتیریب دنیاگه یېتکزیشی ممکن. حاضرده بو موضوع عملی بۉلمسه هم بیراق بیرینچی حرکتلر باشلنیب دوام اېتگنده کېلهسی دیاسپورا اولادی بونینگ عهدهلشی ممکن دیر.
