الحاج امان الله خلیلیار، حاجی عبدالخلیل اۉغلی هجری قویاش 1319. ییلیده فاریاب ولایتی، پشتونکوت اولوسوالیگی نینگ جمشیدی قیشلاغیده معرفتلی، مدنیتلی، بیلیملی و فرهنگی بیر عایلهده توغیلگن. او، باشلنغیچ تعلیمینی اۉزی نینگ توغیلگن یورتیده باشلب، سۉنگ بیلیمینی مکمللشتریش مقصدیده هرات شهریگه یۉل آلدی و تربیه معلم مرکزیده اۉقیشگه دوام اېتدی. تعلیمینی توگتگچ، 1343. ییلیده ابو عبید جوزجانی لیسهسیده درس بېریش آرقهلی مدنی خدمت یۉلیدهگی ایلک رسمی آدیمینی تشلهدی. بو آدیم، تعلیم، مدنیت، تیل و جماعتچیلیک آنگینی یوکسلتیریش یۉلیده، آلتمیش (60) ییلدن آرتیق دوام اېتگن اوزولوکسیز محنت نینگ باشلنیشی بۉلدی. شوندن سۉنگ او، کابل تخنیکم لیسهسیده ادبیات اۉقووتوچیسی و معاون صفتیده فعالیت یوریتدی. او، اۉقووتوچیلیکنی یالغیز بیر وظیفه اېمس بلکه، انسانی و توپلوم رسالتی دېب بیلر اېدی. خلیلیار اوشبو مقدس وظیفهنی صبر-چیدم، اخلاقی یوسین، مهر و شفقت بیلن بیرگه کۉپلب اۉقووچیلرنی تربیه بېرگن. شوندهی که، اولر نینگ کۉپچیلیگی کېینچهلیک مملکت نینگ تانیقلی مدنی و میدیا نمایندهلریگه ایلندیلر.
اۉزبېک تیلی و مدنیتیگه بۉلگن چوقور سېوگیسی اونی افغانستان رادیوسی نینگ اۉزبېکچه دستورلری بیلن همکارلیک قیلیشگه اوندهیدی. یارقین استعدادی، ایش صداقتی و باشقروو صلاحیتی طفیلی سېکین-سېکین افغانستان ملی رادیو و تلویزیونیده شونینگدېک ولایتلر نینگ رادیو-تلویزیوینلریده مسوولیتلی لوازیملرینی عهدهسیگه آلدی. بو یۉلده او دایما عدالت، طرفسیزلیک، انیقلیک و کسبی صداقتلیکنی عمومی یېتکرمهلر فعالیتی نینگ اساسی توزوکلری دېب بیلدی.
خلیلیار، یېتکرمه بوییچه انچه فداییلیک قیلگن. ملی رادیو و تلویزیونیده ایشلهگن پیتلری تورلی و ایجابی مسوولیتلرنی بجرگن. اۉرنک: “صدای هموطن”ده اۉزبېکچه دستور بۉلیمی نینگ باشلیغی یا مدیرلیگیندن آلینگ تا افغانستان رادیوسی نینگ معاونیتگچه. او، اوشبو مسوولیتلرنی برچهسینی متانت، بیلیمدانلیک و اۉزگچه یۉنهلیش بیلن بجرگن. ایتیش کېرهک که، او نینگ قۉل آستیده بۉلگن ادارهلر اۉز وقتیده، ملی رادیو و تلویزیون ساحهسیده صلاحیتلی و نمونهلی نهادلردن بۉلگن. رحمتلی خلیلیار “صدای هموطن” ده مدیریتی چاغیده گرچند قیسقه مدتده ایشلهگن بۉلسه-ده؛ بیراق فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و ینه تورلی موضوعلر بوییچه لایحه تیارلهگن. او، بو اینتیلیشلری بیلن اوشبو یۉنهلیش نینگ رواجیگه اۉزی نینگ کتته اولوشینی قۉشدی. اونینگ تلاشلری و یرهتوچنلیگی تیزده مسووللر دقتنی اۉزیگه تارتدی، شو اوچون هم قیسقه مدتده اۉزبېکچه بۉلیمی نینگ مدیرلیگیدن، “صدای هموطن” پروگرامی نینگ؛ “ملیت های باهم برادر” عنوانی بیلن هم تانیلگن بۉلیم نینگ آمریتیگه کوتریلدی.
“صدای هموطن” یا ملیت های باهم برادر ادارهسیده بیش تیل یعنی اۉزبېکچه، تورکمنچه، بلوچی، پشهیی و نورستانی تیللریده تیارلنهدیگان دستورلر نینگ برچهسی رحمتلی خلیلیار نینگ مدریتی و تشبثی بیلن ملی رادیو-تلویزیون نینگ اکتیف بۉلیملریدن اۉرین آلدی. او، بیرلیککه اساسلنگن قرهشی و مدنی خیلمه-خیللیککه بۉلگن حرمتی بیلن بو یۉنهلیش نینگ، موازنتلی یوکسلیشی اوچون اونوملی امکانیت یرهتیب بېردی. اکتیف ژورنالیست صفتیده امان الله افغانستان رادیوسیده معاون بۉلیب ایشلهگن دوریده، یاینلر یا نشریاتلر و پروگراملر نینگ کیفیتنی کوتاریش و اداری ترتیب نینگ اویغونلیگیگه جوده هم مهم رول اۉینهگن. اونینگ منتظم و قطیعتلی باشقروی اوشبو یېتکرمه توزیلمهسیده مستحکملیک و اویغونلیکنی کوچهیتیردی.
“یېتکرمهلر و خبرلر مهم معلوماتلرنی خلققه ترقهتیش اوچون اېنگ کتته و حیاتی رولنی اۉینهیدی” دیگنلریدېک، خلیلیار، ولایتلر نینگ رادیو و تلویزیونلرینی هم کۉزدن قاچیرمهگن و اویېرده هم یېتکچیلیک قیلگن. شو بیلن ولایتلر نینگ رادیو-تلویزیونی نینگ باشلیغی تعیینلنگنیدن سۉنگ، مرکزی اداره بیلن ولایتلر آرهسیدهگی اویغونلیگنی تامینلشگه انچه خدمت کۉرستدی. اونینگ مسوولیتی دوریده، کۉپلب ولایتلر نینگ ایلگری فعال بۉلمهگن نشریاتلری اونینگ تشبثی بیلن محلی نشرات اېگهسی بۉلیب، هر ولایت اۉزیدن کانتیتلر یرهتیب، فعالشدی. شو بیلن بیرگه پروگراملر صفتی تاباره یخشیلشیب باردی. اۉرنک، جوزجان ولایتی نینگ رادیو-تلویزیوینیگه اونینگ ایتکیلری هم کوزهتیلهدی. ایچکی اوروش ییللریده، کابل آلاو و توتونگه بورکنیب، آدملر اۉلیمدن قوتیلیش اوچون مجبورا مهاجرلیکه یوز کیتیرهیاتگن بیر پیتده، رحمتلی خلیلیار هم جوزجان ولایتیگه باردی. اۉشه دورده بو ولایت مارشال دوستم نینگ حکمرانلیگی آستیده نسبتا یخشی و خوفسیز اېدی. او یېرده ملی رادیو-تلویزیونینی قیتهدن فعالشتیریب، اونینگ باشلیغی صفتیده فعالیت یوریتدی. باشقرو و کانتنت ایشلب چیقریشدهگی بای تجربهسیدن فایدهلنگن حالده، قیسقه مدت ایچیده اوشبو اداره نینگ نشرایاتلرینی رواجلنتیردی. دستورلر ایشلب چیقاریشنی تۉرت تیلده یعنی اۉزبېکچه، دری، تورکمنچه و پشتوده کېنگیتیردی.
عامهوی اخبارات و خبرچیلیک یۉنهلیشیده کۉپ ییللیک فدایی خدمتدن سۉنگ، میلادی 2007. ییلیده تقاعد یا نفقهگه چیقدی. بیراق، اونینگ خذمت روحیهسی و فرهنگی مسوولیتی، اونی محنت میدانیدن چېکلنیشیگه یۉل قۉیمهدی. شو باعث، عامهوی اخبارات واسطهلریگه بۉلگن جدی احتیاجی سببلی “آیینه” تلویزیونیده نشراتلر اوچون مسوول صفتیده فعالیتنی دوام اېتیردی. عمری نینگ سۉنگگی ییللریگچه تیل، مدنیت و توپلومگه خدمت قیلدی. او شونینگدېک، بیر مدت اخبارات و مدنیت وزیرلیگیگه قرهشلی “وطنداران” نشریهسی نینگ مسوول مدیری بۉلیب، ایشلهدی. بو نشریهده، اۉزبېک تیلیده باسیمدن چیققن مقالهلر، ینگیلیکلر، قیسقه حکایهلر، شعرلر و ادبی متنلر اۉرین آلگن بۉلیب و تورکستان بۉیلب ترقهتیلگن.
خلیلیار، برچه مسوولیتلریگه قرهمهی، کۉپلب مقاله، ادبی و سیاسی مضمونلر یازگن که اولر تورلی یېتکرمهلردن ترقهتیلگن و باسیمدن چیققن. اۉرنک، آیینه تلویزیونیگه هم سیاسی تبصرهلر یازگن. اوشبو تبصرهلرنی باشلاوچیلر و حتی ایریم پیتلر اۉزی هم اجرا اېتگن. ایتیش کېرهک که، اوندن “زادگاهم جمشیدی” آتلی رساله هم اېسیدهلیک قالگن. او، بو رسالهسیده جمشیدی قیشلاغی نینگ تاریخی، بویوکلری، پهلوانلری و اولوغ شخصلری حقیده آیدینلیک کیریتگن. او یقینده باسیمدن چیقهدی دېب عایله اعضاءلری تمانیدن مشتی بېریلدی.
خلیلیار، یالغیز بیر ژورنالست و یېتکرمه سیماسی اېمس بلکه، چیدملی، ایزگو نیتلی، برداشلی و سۉز انسانی اېدی. اونینگ ایشداشلری و اۉقووچیلری اونی “طلبچن، بیراق عدالتلی استاد”،”تیل و تاریخ خزینهسی”، “یاش ژورنالیستلر نینگ سېوینچی” دېب ایتردیلر و ایتهدیلر. او، ژورنالستلیکنی شونچه که کسب اېمس، بلکه خلق امانتی دېب بیلگن و دایما صداقت بیلن ایشلهگن.
نهایت، بو معرفتلی سیما و یېتکرمه یولدوزی 28 کونلیک کسللیکدن سۉنگ، 2025. ییلی قوس آیی نینگ 12. کونی، 85 یاشیده فانی دنیادن کۉز یومدی. اونینگ پیکری توغیلگن قیشلاغی جمشیدیده توپراققه بېریلدی. ژورنالیستلر یارقین الگوسی نینگ روحی منگو یشهسین.
