بویوک سرکرده و بشریت اۉز تاریخیده آز اوچرهتگن عدالتلی و جسور قِرال حضرت امیر تېمور صاحبقران اۉزی اساس سالگن دنیانینگ کتّه بیر قسمینی ایچیده قمرهب آلگن، قویاش بیر وقتده چیقیب باتمهیدیگن ییریک حدودده عدالتلی حکومت سوریب، فخرلی بیر تمدن تملتاشینی قۉیدی.
حضرت تېمور تامانیدن برپا اېتیلگن مدنیت اوزاق ییللر اونینگ میراثدارلری تامانیدن دوام اېتتیریلیب، بو تمدن بغریده سمرقند و بخارا همده هرات کبی شهرلر علم و مدنیت مسکنلریگه اَیلنیب، ییریک شهرلر و کۉپلب بیبها اثرلر قالدیریلدی. کۉپلب عالملر شو مدنیت حمایهسی بیلن وایهگه یېتیشیب، بشریتگه خذمت قیلیش اوچون ترقلدیلر.
تېموريلر و حضرت صاحبقران اساس سالگن بویوک مدنیت قنچهلیک رواجلنیش و علم-فنگه اعتبار بېرگنینی بوگون هم تورلی حدودلرده قالگن میراث و بنالردن کۉریب بیلیشینگیز ممکن.
شوندهی بیر بویوک ذاتنینگ البته دشمنلری هم بۉلیب کېلگن و بو دشمنلیکلر هم کۉپینچه تېمورنی کۉره آلمهگن حسود خلقلر تامانیدن روا کۉریلگن. تېمور و اونینگ جسارتی همده میراثی قرشیسیده منطق و کوچ بیلن تېنگ کېله آلمهگن حسودلر بو بویوک انسانگه منطقگه تۉغری کېلمهیدیگن تهمتلرنی چیقریب کېلگنلر.
تېمورنی حاضرگی نسللرگه تانیشتیریش اوچون او اساس سالگن مدنیت و تمدن بوگون هم تورلی مملکتلرده اۉز ایزلرینی کۉرسهتیب تورگن بیر وقتده، بویوک سرکرده حقیده ایریم حسود خلقلر و تاریخ یازووچیلری تامانیدن یازیلگن بعضی متن و سۉزلرده اونگه نسبتن ناتۉغری تصویرلرگه اوچرهب تورهمیز. بعضی حسودلرنینگ یازیشیچه: «تېمور انسانلرنینگ کلّهلریدن بنا قورگن». بو، البته، تېمورگه نسبتن حسودلیک و کۉره آلمسلیک قرهشلردن کېلیب چیققن بۉلیب، هلی هم شوندهی تهمتلر ایریم خلقلر تامانیدن ویدیو و ساخته مستندلر آرقهلی ترقهتیلماقده. حال بوکه، بوندهی گپ منطققه تۉغری کېلمهیدی و تېموردېک، منطق، انسانیت و اسلامیتگه توشینگن بوندهی بیر ایش آدم عقلی قبول قیلمهیدیگن افسانه دیر.
شوندهی اېکن، حاضرگی نسل تېمورنی حسودلر تۉقیگن افسانهلر بیلن اېمس، بلکه او قورگن تمدن و تېموريلرنینگ بویوک همده بیبها ایشلری سمرقند، بخارا، هراتدن و حتا هندوستانگچه کۉرینیب و سیزیلیب تورگن یادگارلیکلری آرقهلی بیلیب اۉرگنیشی کېرهک.
حسودلر تېمور حضرتلرینینگ ییریک قابلیتی و کوچینی اعتبارگه آلمهی، اونگه نسبتن «لنگ» اتَمهسینی هم ایشلهتیب کېلگنلر. حالبوکه، تار فکرلی انسانلر تېمورنینگ ایکّی قۉل بیلن یازیش و قیلیچ اوریشدهگی یوکسک مهارتینی انابتگه آلمهی، اونی گۉیاکه ناگران بۉلگن دېگن تصورلب بېریشده اورینیب کېلگنلر.
تېمورگه بیر عمر حسود قیلیب کېلگن یازووچیلر و خلقلر بعضیده بو بویوک ذاتنینگ اولکن و عالی صفتلرینی تن آلیشدن اۉزلریگه باشقه چاره تاپمهگنلر. بونگه بیر مثال صفتیده، حضرت امیر تېمور بابامیزنینگ خصوصیتلری حقیده «عجائب المقدور فی تاریخ تېمور»کتابی مؤلفی ابن عربشاه شوندهی یازهدی: «اونینگ تفکر دریاسی چېگرهسیز اېدی. هردایم اوز اولکهسیده قانونلرنی عملگه آشیرردی. حکمت وجدلده ابن سینادن آلغه یورردی ومنطقده یویانیلرنی آرتده قالدیرردی. او هیچ هوا وهوسگه بېریلمسدی، راستلیک وتۉغریلیکنی ضرریگه بۉلسه هم یخشی کورردی. اونینگ مجلسلریده بیراوگه ناسزا ایتیش، اسیرلیککه آلیش، قان توکیش، باشقهلر ناموسیگه تجاوز وغارت قیلیش حقیده گپیریش ممکن اېمس اېدی. تېمور کامل عقل وحیرتلنتیروچی ادراک، یارقین اقبال، ایزچیل اراده وقطعی فکر اېگهسی اېدی. اوزینینگ پارلاق فکرلری بیلن، یارقین یولدوزلرگه یۉل کۉرسهتردی، بخت یولدوزلری اونینگ فکر وارادهسیگه موافق حرکت قیلیب، هدفگه باریب تیگهدی دېب تصور قیلردی.»
ایتیلیشیچه، ابن عربشاه دایما تېمور حضرتلرینی یامانلب ایجاد قیلیب کېلگن و لېکن اونینگ خصوصیتلریده کېلگنده حقیقتنی ایتیشدن باشقه چاره تاپمهگن.
شوندهی اېکن، تېمور حضرتلری بشریت تاریخینینگ بویوک فخری دیر و بو اولوغ ذاتنی حسودلر ترقتگن افسانهوی همده منطقسیز گپلر آرقهلی اېمس، بلکه حقیقی تاریخ اساسیده تانیشیمیز کېرهک.
