تینچلیکنی هر کیم اۉز قرهشیگه کۉره تورلیچه تعریف قیلیشی ممکن. اما، مېنی نظریمده حقیقی تینچلیک – هر بیر انساننینگ اۉز فکری، اۉز اختیارى بیلن یشش، ایشلش، اۉقیش، سفر قیلیش و حیاتنینگ برچه ساحهلریده قۉرقوو و باسیمسیز عمر کۉریشیدیر.
مېن اۉزاق تاریخگه قیتیشنی ایستهمیمن. فقط اۉز کۉزیم بیلن کۉرگن و باشیمدن اۉتگن واقعهلر حقیده یازهمن.
مېن فاریاب ولایتی، میمنه شهردنمن، ۱۸ یاشیمگه قدر افغانستاننینگ باشقه هیچ بیر ولایتیگه، حتی فاریابنینگ هیچ بیر اولسواللیگیگه هم بارهآلمهگن ایدیم. بونینگ اساسی سببی اولکهده حکم سورگن ناتینچلیک اېدی.
کۉپلر جمهوریت دورهسینی «ناتینچ دوره» دېب یاد اېتهدیلر. مېن اۉشه توزومنی آقلش نیتیده اېمسمن؛ چونکی اۉشه دورهده هم کۉپ کمچیلیکلر، فساد و عدالتسیزلیکلر بار اېدی.
لېکن حقیقت شو اېدیکی، اولکهدهگی قان تۉکیلیشلر، پارتلشلر، یۉللردهگی قۉرقوو، انسانلرنی قتل قیلیش و حتی طالبلرنینگ محصللرنی پیچاق بیلن باشینی کېسگنی حقیدهگی واقعهلر خلق حیاتینی عذابگه ایلنتیرگن اېدی. شو قۉرقوو سببلی کۉپچیلیک عادی انسانلر سفر قیلیشدن هم قۉرقردی.
اېندی سوال: حاضر افغانستانده حقیقی معنیده تینچلیک بارمی؟
اگر بیر رژیم انسانلرنینگ یېرلرینی زور بیلن تارتیب آلسه، کیچیک یاشلی قیزلرنی مجبوری نکاحلرگه مجبور قیلسه، مالیاتنی قانون اساسیده اېمس، بلکه اۉزی ایستهگنچه ییغسه، قیز بالهلر اوچون مکتب و بیلیم ایشیکلرینی باغلسه، سۉز و فکر اېرکینلیگینی یۉق قیلسه- بونی قندهی تینچلیک دېییش ممکن؟
البته، بونگه ینه بیر مهم مسئلهنی هم قۉشیش کېرهک، اگر طالبلر حاکمیتگه کېلگنیدن آلدین بیزنی اولسواللیکلر، دشتلر و بیابانلرده قماققه آلسه اېدی، بوگون شهرلرده، حتی اۉز اوییمیزدن و اۉز کوچهمیزدن هم انسانلرنی آلیب کېتماقدهلر. انسان اۉز اوییده هم اۉزینی خوفسیز احساس قیلهآلمهسه، هر آن قماق، قۉرقیتیش یا باسیمدن اندیشه قیلسه، بونداق شرایطنی قندهی تینچلیک دېییش ممکن؟
فقط قورال آوازی یۉقلیگی تینچلیک اېمس. عدالت، قانون، اېرکینلیک، تعلیم و انسان عزتی بۉلمهسه، بو حقیقی تینچلیک حسابلنمهیدی.
اۉتگن بېش ییل ایچیده قتل قیلینگن هر بیر انسان اوچون عدالت برقرار بۉلدیمی؟ قنچه جینایتلر آچیلدی؟ قنچه مظلوم حقینی آلدی؟
بوگون افغانستاندهگی آچلیک، ایشسیزلیک، قۉرقوو، مهاجرت و انسانی بحراننینگ کتّه قسمی حاکم سیاستلر نتیجهسیدیر. بو حقیقتنی انکار قیلیش ممکن اېمس.
نتیجه شۇکی، افغانستانده حقیقی تینچلیک حقیده گپلشیشدن آلدین، عدالت، قانون، انسان حقوقی و اېرکینلیک حقیده گپلشیش کېرهک. قورال آوازی یۉقلیگی بیر اۉزی تینچلیک اېمس. انسان اۉز اوییده، اۉز کوچهسیده و اۉز وطنیده قۉرقوو بیلن یشهسه، فکرینی اېرکین بیلدیرهآلمهسه، تعلیم و ایش حقیدن محروم بۉلسه، بوندهی شرایطنی حقیقی تینچلیک دېییش ممکن اېمس.
افغانستان خلقی ییللردن بویان جنگ، ظلم و محرومیت عذابینی تارتیب کېلماقده. بو ملتنینگ آرزوسی فقط قوراللرنینگ ساکت بۉلیشی اېمس، بلکه عدالت، قانون، انسان عزتی و هر بیر شهروَندنینگ حقوقی حفاظت قیلینگن، هر کیم قۉرقووسیز یشهیدیگن بیر افغانستاندیر.
