برهان الدین نامق بدخشان ولایتی، خاش اولسوالیگی نینگ شهران قیشلاغیده توغیلگن. برهان الدین، باشلنغیچ تعلیملرینی شهرانده، اۉرته تعلیملرینی کابل نینگ ابن سینا مکتبیده و لیسه دورهسینی تربیه معلم اکادیمیسیده تماملهگن. او، 1353 هجری قویاش ییلیده کابل بیلیم یورتی نینگ ادبیات و انسانی فنلر فاکولتهسیده ژورنالیزیم یۉنهلیشی بۉییچه لیسانس تحصیلینی بیتیردی. 1354ییلیده مالیه وزیرلیگیده ماموری و نشری ایشلر بیلن ایلک رسمی فعالیتنی باشلهیدی. 1355 ییلیده اېسه ملی رادیو و تلویزیونیگه اۉتیب، کابل رادیوسی ادارهسیده تورلی دستورلر تیارلش، افغانستان رادیوسی نینگ سیاسی، اجتماعی و اۉزبېک تیلیدهگی دستورلریده فعالیت یوریتهدی. 1372 ییلیده کابل شهریگه راکت هجوملری عاقبتیده باشقه وطنداشلر کبی هجرت و غربت یۉلنی توتهدی. 1373 ییلیدن 1386 ییلیگچه پشاور شهریده یشهب “سوغات” آتلی آیلیک ژورنالینی نشر اېتهدی. شونینگدېک بیر نېچه ییل دوامیده اسلام آباددهگی خلقارا اسلام بیلیم یورتیده ایران ادبیاتی تاریخی، ایران مدنیتی، سیاسی تاریخی و تاجک تاریخیدن درس بېرهدی.
استاد نامق، 1381-1391 ییللری آرهلیگیده معارف تعلیم تیزیمیده مولف و بېشینچی، آلتینچی، یېتینچی و تۉقیزینچی تورکی-اۉزبېکی درسلیک کتابلری تالیفیده متخصص صفتیده قتنشهدی. 1392 ییلیده اېسه وطنگه قیتگچ دولتگه قرهشلی “آزادی” مطبعهلریده خدمت فعالیتنی دوام اېتیرهدی. استاد اۉزی نینگ مضمونلی عمرینی علمی ایزلش، تدقیقات، تیلماجلیک و تتبعگه بغیشلب، اینیقسه اۉزبېک تورکی تیلی و ادبیاتی همده فارسی-دری شعریتی یۉنهلیشلریده کتته حصه قۉشگن. او، اۉزبېک تیلیدن فارس تیلیگه بیر قطار اثرلرنی ترجمه قیلگن. جملهدن: بېش جلدلیک “اۉزبېک تورکی ادبیاتی تاریخی”، “مرکزی آسیا تاریخی”، “شرقی تورکستان تاریخی”، “یولدوزلی تونلر” همده باشقه کۉپلب مقالهلر اونینگ ثمرهلی فعالیتی نینگ یققال دلیلی دیر.
شونینگدېک، او فارسی-دری تیلیدن “بهارگه ایشان” آتلی شعری تۉپلمنی اۉزبېک تیلیگه ترجمه قیلگن. اونده پروین اعتصامی، دوکتور محمد رضا شریفی کدگنی، دکتور پرویز ناتل خانلری ،خانم سیمین بهبانی، خانم فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، فریدون مشیری، رهی معیری، استاد خلیل و اسدالله ولوالجی کبی شاعرلر نینگ اثرلرینی ترجمه قیلگن. نامق، تورکلر تاریخی، اۉزبېک تورکی تیلی و ادبیاتی همده فارسی-دری شعریتی ساحهسیده هم قیمتلی علمی و تدقیقی اثرلر یرهتگن. “اۉزبېک تیلی و ادبیاتی” ، “نور جهان بیگم: ملکه حسن و سخن”، “تاریخ تورکان افغانستان”، “تورکان در گذرگاه تاریخ”، “جستاری در قلمرو بیدل و بیدل خوانی و بیدل شناسی در افغانستان”، “مجموعه بزرگ تصنیف جلوه های مثل در شعر”، “جوایز مطبوعاتی در افغانستان و وادی زیبای خاش”، همده تاریخ و ادبیاتگه عاید اۉنلب مقاله و یازوولری اونینگ بو یۉنهلیشدهگی فعالیتلرینی یققال کۉرستیب بېرهدی.
بوندن تشقری، نامق کۉپلب کتابلرگه تحریر یازماق بیلن هم شغللنگن. “افغانستان فارسی-دری خلق اۉزهکی ایجادی”، “پیر خرابات”، “شرح احوال و آثار پروفیسور غلام محمد میمنهگی” ، “شاه ولی خان دروازی وکیل السلطنت امیر امان الله خان” ، “گور اوغلی سلطان” ، “مخفی بدخشی” ، “دوبیتی های فارسی دری افغانستان”، ” ضرب المثل های فارسی دری افغانستان” ، “مجموعه شعر ظلم را ستایش نمیکنم (چاغداش تورک شاعرلری نینگ شعری تۉپلمی) کبی اثرلر اونینگ فایدهلی و اونوملی محنتلریدن سنهلهدی. قۉشیمچه قیلگنده استاد نامق، تورکی-اۉزبېکی و فارسی-دری شعریتی همده ادبیاتی مسلهلری نینگ تنقیدی و تحلیل قیلیش ساحهسیده هم یېتوک بیلیم و تجربهگه اېگه دیر. اونینگ “دزد با پشتاره” و “ترخان آزاده تا برزین مهر آتشکده”سی کبی یازوولری بو فکرنی تصدیقلهیدی. او، بیر پیتلر دکتور عبدالغنی برزین مهر نینگ “کنایات و ضرب المثل” کتابی مضمونی حقیده تحلیلی مقاله یازیب، اونینگ “افغانستان فارسی-دری مقالهلری” کتابیگه تنقیدی یانداشگن. ادبی تنقیدده ”کالبد شگافی در نقد” اصولیدن فایدهلنیب، اوشبو اثرلردهگی اقتباس، اۉزلشتیریش و حتی ایریم کنایه همده مقالهلرنینگ کۉچیریلگن جهتلرینی آچیب بېرگن.
نامق هزل-مطایبه یۉنهلیشیده هم ایجاد قیلگن بۉلیب، “شش طرف” آتلی مثنوی اثرینی یرهتگن. اونده او، خلق آرهسیدن تورلی واقعه-حادثهلر، حکایه و لطیفهلرنی تۉپلب، اولرنی مثنوی شکیلده بیان اېتگن. استاد، بعضا اۉزبېک تورکی و فارسی-دری تیللریده غزل اسلوبیده هم ایجاد قیلهدی. اونینگ شعرلری کۉپینچه زمان نینگ حقیقی حیاتی، سیاسی و اجتماعی واقعهلرینی عکس اېتیرهدی.
او ایریم اثرلریده گۉزهللرنی تصویرلهسه، بعضیده طبیعت گۉزهلیگینی مدح اېتهدی. شو بیلن بیرگه، اونینگ ایجادیده هزل و تنقید آهنگلری هم سېزیلیب تورهدی.
استاد برهان الدین، فارسی-دری تیلیده اۉز زمانی نینگ شرایط و واقعهلریگه بغیشلب بیر نېچته قصیده “صحیة الاخطار و رجفة الاشرار ” ، “رفیق منافق”، “کرزی نینگ افغانستان جمهوریتگه سیلهنیشی” عنوانلری بیلن یازگن. قالهبیرسه، نامق اۉزبېک تیلیده هم اوچته قصیده که، جمعیت نینگ دالضرب اجتماعی معلوماتلریگه تېگیشلی دیر، یرهتگن. شونینگدېک، نامق مملکت نینگ سیاسی، اجتماعی و مدنی موضوعلریگه عاید بیر قطار رباعیلر هم یازگن. بو رباعیلر کۉپراق تنقیدی روح بیلن سوغوریلگن دیر.
تانیقلی یازووچی رحیم ابراهیم، نامق حقیده اۉز فکرلرینی فسبوک صحفیهسیده شوندهی یازگن:
استاد نامق1329 ییلیده بدخشانده توغیلگن انسان دیر؛ بۉیی اۉرتهچه، بدخشانچه چهره، کم سۉزلهشهدیگان، بیراق جوده بیلیملی، کمتر و متواضع بیر شخص. او، سېکین سۉزلشهدی، سېکین یورهدی. حتی ایاغی آستیدهگی چومالینی هم رنجیتمسلیککه حرکت قیلهدی. دایما کتاب اۉقیدی، دایما یازیش بیلن بند و هر دایم شعر یرهتیش جریانیده بۉلهدی.
اونینگ اویی، کابل نینگ خیرخانه حدودیده، کتابلر بیلن تۉله، قاغاذلرگه تاشگن و مهر محبتگه لیما-لیم بیر کیچیک اتاقی بار. هر گل بو خانهگه کیرگنیمده، بعضا عزیز دۉستم حلیم یارقین بیلن بیرگه بۉلگنمیز-او یېردن بیلیملر دنیاسی و ضرور عبارتلر عالمیگه تۉلیب چیقردیم.
کېینچهلیک اېسه حرمتلی برهان الدین نامق بیلن مهاجرلیک دوریده پشاور شهریده تانیشدیم. او یېرده استاد مېنگه “تورکی-اۉزبېک ادبیاتی تاریخی” نینگ اوچ جلدلیک تۉپلمینی ساوغه قیلدی. بو 1300 صحیفهلیک کتابنی او ترجمه قیلیب، نشر اېتیرگن اېدی. مېن استادنی کۉپ سېوهمن و اونی کۉپ حرمت قیلهمن. اونینگ اۉزهل شخصیتینی سېوهمن و ادبی ایشلریگه حرمت بیلدیرهمن. استاد نامق کۉپ قیرهلی شخص دیر. اونینگ هر بیر جهتی اۉز تېنگداشلری آرهسیده اجرهلیب تورهدگان، مناسب و یوکسک بیر سیما صفتیده نمایان بۉلیشگه سبب بۉلگن.
استاد نامق اۉزی نینگ ایجادی ،علمی میراثی و کمترانه حیاتی بیلن ادبیات و مدنیتده اۉچمس ایز قویماقده. اونینگ اثرلری و غایهلری کېلهجک اولادلر اوچون معنوی یۉلچی بۉلیب قالهدی.
