کهنه اورگنچ تورکمنستان نینگ شمالی-غربیده آمو دریاسی نینگ قیرغاغیده؛ داشاوغوز ولایتی نینگ گورگنچ شهریده یېرلشگن. کهنه اورگنچ اۉرته عصرلردهگی اېنگ مهم یۉللردن بیری-ایپک یۉلی بۉییده، شرق و غرب مدنیتلری نینگ چهاررههسیده یېرلشگن اېدی. شونینگدېک، اورگنچ خوارزم منطقهسی نینگ باشکینتی بۉلیب، هخامنشیلر امپراتورلیگی نینگ بیر قسمی اېدی. قدیمی شهرده اساسا میلاد 11 و 16 یوز ییللرگه تېگیشلی اېسدهلیکلر سقلنیب قالگن. اولر آرهسیده مسجد، کاروانسرای اېشیگی، قلعهلر، مقبرهلر و یوقاریلگی 60 متر بۉلگن مناره موجود. بو اېسدهلیکلر معمارچیلیک و صنعتدهگی یوکسک یوتوقلرنی کۉرستیب بېرهدی. اولر نینگ تاثیری ایران و افغانستانگچه یېتیب بارگن، کېینچهلیک اېسه 16 یوز ییلدهگی هندوستاندهگی بابریلر امپراتورلیگی معمارچیلیگیگه هم تاثیر کۉرستگن. بیراق، بو حدود حاضرگچه کېنگ و کیمسهسیز تاریخی مسکن بۉلیب قالگن.
اورگنچ آتی نینگ اتیمولوگیگه قرهگنده؛ آته نیازیزوف نینگ یازیشیچه، اورگنچ آتی تاریخ دوامیده تورلی شکللرده اوچرهگن. چین قیناقلریده اورگنچ؛ یویی-گیان، 10. یوز ییلده عرب عالملری اثرلریده اېسه “گورگنج” شکلیده یازیلگن. اونینگ فکریچه، -جَ قۉشیمچهسی “شهر” یاکه “آباد مسکن” معناسینی بیلدیرهدی. شونینگ اوچون گورگنج “گورجین شهری” یاکه “گورجین خلق نینگ شهری” دېگن معنانی انگلهتگن بۉلیشی ممکن. کېنچهلیک بو آت اورگنچ شکلیگه ایلنگن. بیراق، گورجین (یاکه گورگن) کیم یاکه نیمهنی انگلتگنی هنوز انیق اېمس. گورگنج اۉشه دورده بخارادن سونگ کیېنگی اېنگ ییریک شهرلردن بیری اېدی.
کهنه اورگنچ اېسدهلیکلری مثالیده، مرکزی آسیا اسلام معمارچیلیگی نینگ اسلوبلری و بېزهک صنعتی نینگ خیلمه-خیللیگینی کۉریش ممکن. بو یېرده خام خشت و پیشیق خشتدن قوریلگن انشاتلر، قدیمی چارتاق عنعنهلریگه باریب تاقیلهدیگان ساده بیر گنبدلی بنالر٬ همده مرکب معماری توزیلیشگه اېگه بۉلگن. ایریملری اوزاق دوام اېتگن قوریلیش، تعمیرلش و قیته تیکلش تاریخیگه هم اېگه دیر. اوشبو اېسدهلیکلر گنبدلر نینگ ایچکی یوزهلرینی بېزهش اصوللری نینگ رواجلنیشینی هم کۉرستیب بېرهدی. اولر ساده حجره سیمان شکللردن باشلب، بو صنعت محلی اوستالر تمانیدن یوکسک درجهده مکمللشتیریلگن. شهر نینگ اېنگ مشهور اېسدهلیکلری اۉزی نینگ نهایتده نفیس بېزهکلری بیلن اجرهلیب تورهدی. اولر بیر رنگلی تیراکوتا یا پیشیق سفالدن ایشلنگن کلاسیک اسلیمی بېزهکلری همده یارقین رنگلی سیرلنگن کوشینلر نینگ عجایب نمونهلرینی نمایش اېتهدی. کهنه اورگنچ اېسدهلیکلری، معمارچیلیک صنعتچیلیکدهگی اولکن یوتوقلر نینگ یارقین دلیلی دیر. شهردهگی اسلامی مقدس مسکنلر زیارتچیلر آرهسیده نهایتده مشهور بۉلیب، بوگونگی کونده خلقارا توریزم نینگ مهم تاریخی اثرلریدن بیری حسابلنهدی.
کهنه اورگنچ نینگ رېجه قیلیشی و قوریلیش صنعتیده کۉرینهدیگان معمارچیلیک عنعنهلری جنوب و جنوبی-غربیدهگی کېنگ حدودلرگه، اینیقسه ایران و افغانستانگه کتته تاثیر کۉرستگن. کهنه اورگنچ خوارزم نینگ اسلامی مدنی عنعنهلرینی عکس اېتتیروچی تاپیلمس تاریخی اېسدهلیک و سقلنیش درجهسی جهتیدن علاحیده اهمیتگه اېگه. بو مرکزنی بنیاد اېتگن جمعیت بوگونگی کونده موجود اېمس. شونگه قرهمهی، بو یېرگه تشریف بویرووچیلر نینگ اکثریتی سیاحلردن کۉره، منطقهدن کېلهدیگان زیارتچیلر حسابلنهدی.
کهنه اورگنچ نینگ اۉزهلیکلری:
یخلیتلیک:
کهنه اورگنچ نینگ ارکیالوگیک اېسدهلیک صفیدهگی عمومی یخلیتلیگی اونینگ تاریخی حالتی بیلن باغلیق. شهر اوچ عصردن آرتیق وقت دوامیده تشلب قوییلگن، کېینچهلیک اېسه قبرستان صفتیده ایشلهتیلگن. شو سببلی حدود نسبتا یخشی سقلنیب قالگن. شونینگدېک، کهنه اورگنچ مرکزی آسیادهگی کۉپلب تاریخی اېسدهلیکلرگه قرهگنده اۉز یخلیتلیگینی یخشیراق سقلب قالگن حسابلنهدی. چونکه اونینگ اساسی تاریخی خصوصیتلری هنوزگچه موجود.
حقیقیلیک یا اصالت:
اېسدهلیک نینگ حقیقیلیگی اونینگ تاریخی رېجهسیده، شونینگدېک دینی مرکز صفتیدهگی وظیفهسی و فایدهلنیشیده سقلنیب قالگن. بو مسکن بوگونگی کونده هم اسلام عالمی نینگ مهم زیارت مرکزلریدن بیری قبول قیلینهدی. اۉرنک علم-فن و مدنیت مرکزی بۉلیب، حتی که ابو علی ابن سینا و ابو ریحان البیرونی هم شو یېرده فعالیت یوریتگن. علیحده اېسدهلیکلر نینگ سقلنیش حالتی توریلیچه بۉلسه-ده، اساسی انشاتلر اۉزی نینگ اصل قوریلیش متریالری نینگ کتته قسمینی سقلب قالگن و یېترلی درجهده حقیقیلیگینی یاریتیب بېرهدی. باشقه ایریم قوریلمهلر اېسه اۉزگرمهگن حالده سقلنگن، قسما یاکه انچه کېنگ کۉلمده قیته تیکلنگن. اېسدهلیکلر تورلی درجهده تعمیرلنگن، مرمت و قیته قوریلگن. تعمیردن آلدینگی حالتنی حسابگه آلگنده، ایریم انشاتلر اوچون تنلاو فقط ایکّی خیل اېدی: بوتونلی قولب توشیشی یاکه قسما قیته تیکلنیشی. شونگه قرهمهی، اساسی اېسدهلیکلر هنوزگچه اۉزی نینگ گۉزهل درجهدهگی اصالتینی سقلب قالگن.
سقلش و باشقروو طلبلری:
اوشبو اېسدهلیک، تورکمنستان نینگ ملی قانونچیلیگی اساسیده سقلنهدی اینیقسه محلی حاکمیت تمانیدن حمایه آستیگه آلینگن. اېسدهلیکنی اۉز حدودی ایچیگه آلگن “کهنه اورگنچ”دولت تاریخی و مدنیت باغی 1985-ییلیده (10085-سانلی قرار اساسیده) تشکیل اېتیلگن. او ولایت درجهسیده 440/16-سانلی قرار بیلن رویخطگه آلینگن و 1992-ییلیده وزیرلر محکمهسی تمانیدن تصدیقلنگن. بوندن تشقری، اېسدهلیک نینگ بوفر زونینی سقلش اوچون مخصوص قاعدهلر هم عمل قیلهدی. شو باعث اېسدهلیک و اونینگ بوفر زونی نینگ حقوقی حمایه قیلیش یېترلی درجهده تامینلنگن. اېسدهلیک نینگ برچه قسملری ملی میراث رویخطیگه کیریتیلگن. اوشبو رویخطگه کیریتیلیشی شونی انگلهتهدی که، ملی یاکه جهان میراثی حدود نینگ ایچیده یاکه تشقریسیده عملگه آشیریلهدیگان و اونینگ تاریخی-مدنی قدریتلریگه جدی تاثیر کۉرستیش ممکن بۉلگن هر قندهی ایشلر وکالتلری دولت اورگانی نینگ رخصتیسیزی بیلن تعقیقلنهدی. اوشبو تاریخی قوریلمه دولت حمایهسیده بۉلیب، منتظم شکلده سقلنیب، تعمیرلنهدی. توریزیم و ینگی قوریلیشلر قیته نظارت قیلینهدی.
2005 ییلده کهنه اورگنچ یونسکو جهان میراثی رویخطیگه کیریتیلگن. بو اېسدهلیک اوچون کېنگ قمراولی باشقرو رېجهسی موجود بۉلیب، او تورکمنستان حکومتی سیاستی و مدنی میراث قانونلری اساسیده اسرهلهدی. رېجه هر آلتی ییلده ینگیلنهدی. اوزاق مدتده اېسه اېسدهلیکنی سقلش، عنعنهوی و زمانهوی اولادگه یېتکزیش اینیقسه توریزم و شهر رواجلنیشی تاثیرینی نظارت قیلیش مهم وظیفهلردن حسابلنهدی.
کهنه اورگنچ موزهیی (داش مسجدی)
بو موزهیی 20نچی عصر باشلریده قوریلگن داش مسجدی بناسیده یېرلشگن. بنا دستلب مسجد صفتیده قوریلگن، کېینچهلیک مدرسه صفتیده ایشلتیلگن و 1990 ییللریده موزهگه ایلنتیریلگن. موزهده عنعنهوی صنعتی، هنرمندچیلیگی و معمارچیلگیگیه عاید اثرلر نمایش اېتیلهدی. بو یېرده قدیمگی گورگنچ ماکیتی، سفال ایدیشلر، سیرلنگن کوشینلر، عربچه یازوولر و باشقه تاریخی بویوملر بار. حولی تېگرهسیدهگی سابق مدرسه خانهلر گیلمچیلیک، کلالچیلیک و اۉتاو قوریلیش کبی عنعنهوی صنعتلرنی نمایش قیلووچی کۉرگزمه خانهلریگه ایلنتیریلگن. کهنه اورگنچ بوکون هم خوارزم مدنیتی نینگ بویوک میراثینی اۉزیده سقلب کېلماقده. اوشبو تاریخی بنا بوتون انسانیت اوچون بیبها تاریخی میراثلردن اۉرین آلگن.
