ایران و امریکا کېنگ تۉقنهشوولر و قرهمه-قرشیلیکلردن سۉنگ نهایت، بیر کېلیشووگه تَن بېریب، اوشبو کېلیشوو بوگون اېرتهلب ایکّی دولت جمهور باشلیغلری تامانیدن آنلاین کۉرینیشده امضالندی.
پاکستان واسطهچیلیگی بیلن اۉرتهگه کېلگن اوشبو کېلیشوو، ۱۴ بنددن عبارت بۉلیب، اوروش و تۉقنهشوولر یکونلنیشی، دېنگیز قملی یکونلنیشی، هرمز بۉغازی آچیلیشی، ایکّی تامان حاکمیتلریگه حرمت کۉرسهتیلیب ایچکی مسالهلرگه ارهلشمسلیک، ایرانگه قرشی تحریملر بېکار قیلینیشی و ایران هستهای قورال ایشلب چیقرمسلیگی، کېلیشوونینگ مهم موضوعلریدن دیر.
ایران و امریکا جمهور باشلیغلری تامانیدن، کېلیشوو امضالنیشی آرتیدن اوشبو کېلیشووگه نسبتن تورلی خیل مناسبتلر باشلنیب، بیر قنچه آدملر بو کېلیشوونی ایران اوچون مهم بیر دیپلوماتیک یۉتوق دېیشهدی و باشقه بیر تامان اېسه امریکا اۉز طلبیگه یقینلشگنینی بیلدیرماقده. شونینگدېک ینه بیر قنچهلر اېسه بو کېلیشوونینگ عملگه آشیریلیشی هلی کۉپلب نازکلیکلر بیلن بیرگه بۉلیشیگه ایشانهدیلر.
ایراننی غالب کۉرسهتهیاتگن بندلر قیسی مسالهلر دیر؟
ایران حکومتی و بو حکومتگه مایل تامانلر، امریکا بیلن امضالنگن کېلیشوونی بو حکومت اوچون مهم یوتوق دېب بهالب، ایران، امریکاگه قرشی اوروشده کوچلی تۉختهگنینی نتیجهسینی قۉلگه کېلتیردی دېییشماقده. اوشبو کېلیشوونی ایران منفعتیگه بۉلگن بندلری اینیقسه ایرانگه قرشی اوروشلر تۉختهلیشی، بو مملکت ایچکی مسالهلریگه ارهلشمسلیک، ایران اقتصادیاتی اوچون ۳۰۰ میلیاردلیک سرمایه نظرده توتیلیشی و ایرانگه نسبتن بۉلگن تحریملر بېکار قیلینیشی و ایراننینگ موزلهتیب قۉییلگن سرمایهلری آزاد اېتیلیشی دیر.
دېیرلی کېلیشوونینگ بیرینچی بندی اساسیده، ایرانگه قرشی اوروشلر تورلی جبههلر یکونلنهدی، ایکّینچّی بند اساسیده ایران ایچکی مسالهلریگه ارهلشیلمهیدی، تۉرتینچی بند اساسیده ایرانگه قرشی دېنگیز قملی یکونلنهدی، آلتینچی بند اساسیده ایران اقتصادیاتی اوچون ۳۰۰ میلیارد سرمایه کېریتیش نظرده توتیلهدی، یېتّینچی بند اساسیده ایرانگه قرشی تحریملر بېکار قیلینهدی و اۉن بیرینچی بند اساسیده ایراننینگ موزلهتیب قۉییلگن سرمایهلری آزاد اېتیلهدی.
یوقاریده اېسلب اۉتیلگن کېلیشوونینگ بیرینچی، ایکّینچی، تۉرتینچی، آلتینچی، یېتینچی و اۉن-بیرینچی بندلری ایران منفعتیگه دېب بهالنیب، بو مسالهلر عملگه آشیریلگن تقدیرده ایران غالب چیقیشی بیلدیریلماقده.
امریکانی غالب کۉرسهتهیاتگن مساله
کۉرینیشیچه امریکا و ایران اۉرتهسیدهگی کېلیشوونینگ امریکا طلبیگه ماس بۉلگن بند بو کېلیشوونینگ سکّیزینچی بندی دیر که بو بند اساسیده «ایران حکومتی هستهای قورالگه قۉل تاپمسلیک اوچون ایشانچ بېرهدی.». بو دېیرلی امریکا اینیقسه بو مملکت جمهور باشلیغی دونالد ترامپنینگ ایران بیلن بۉلگن اوروشیده اساسی مقصدی اېدی و عملگه آشیریلگن تقدیرده، امریکا طلبیگه قۉل تاپگن بۉلهدی.
بوندن تشقری، ایرانگه قرشی هجوملرنی کینگهیتیریب و اقتصادی باسیملر اۉتکزیب، بو مملکتنی هستهای قورالگه قۉل تاپمسلیک اوچون کېلیشووگه تَن بېریشگه مجبور قیلگنی سبب، اوشبو بند امریکا اوچون غلبه اولهراق بیلدیریلماقده.
کېلیشوونینگ نازک تامانلری
ایران و امریکا کېلیشووی نتیجهلری اساسیده بیر تامان غالب و بیر تامان ایریم بندلرده شوندهی بیرحالده مغلوب دېب تحلیل اېتیلماقده دیر که بو کېلیشوو ایریم آسیب کۉرووچی تامانلرگه هم اېگه دیر.
کېلیشوو یکونلی اېمسلیگی: امریکا جمهور باشلیغی دونالد ترامپ و ایران جمهور باشلیغی مسعود پزشکیان تامانیدن امضالنگن امریکا و ایران کېلیشووی یکونلی اېمس و تامانلر صحبتلرنی دوام اېتتیریب کېلیشووگه اېریشگن حالده ۶۰ کوندن سۉنگ یکونلی کېلیشوونی امضالشی ممکن. بو اېسه حاضرگی کېلیشوو یکونلی اېمسلیگی و یکونلی کېلیشووگه قدر ایکّی تامان آرهسیده ضدیتلر و قرهمهقرشیلیکلر ینه-ده اۉرتهگه کېلیب یکونلی کېلیشوونی بوزیب قوییشی ممکنلیگی حقیده خواطر همان موجود دیر.
بو مساله قنچهلیک جدّیلیگینی شوندن کېلیب چیقیب ایتیش ممکن که دونالد ترمپ یقینده، کېلیشوو یکونلی اېمسلیگی و یکونلی نتیجهلردن راضی بۉلمهگن تقدیرده، بامباردمانلرنی قیته باشلشی ممکنلیگینی تیلگه آلگن اېدی.
اسراییل حضوریسیزلیگی: امریکا و ایران اۉرتهسیده امضالنگن کېلیشوونینگ نشر اېتیلگن متنلریده اسراییلدن هیچ قندهی اېسلب اۉتیلمهگن بو دېگنی اسراییل بو کېلیشووده هیچ قندهی حضوری یۉق. شو سبب بو کېلیشوونینگ ایریم بندلری اینیقسه تورلی جبههلرده اوروش یکونلنیشیگه تاکید اېتیلگن بند بوزیلیشی ممکن چونکه اسراییل بو کېلیشوو اساسیده هیچ قندهی مجبوریتگه اېگه اېمس و شو سبب بو حکومتنینگ حربی حرکتلری دوام اېتیشی و حتا که یشیرین حالده اسراییل آرقهلی امریکانینگ ایرانگه قرشی حربی باسیملری دوام اېتیشی ممکن و اسراییل اېسه کېلیشوو اساسیده هیچ قندهی جوابگرلیک و مجبوریتگه اېگه اېمس.
اۉتمیشدهگی تجربه: ایران و امریکا مملکتلری بوندن ایلگری هم قویاش ۱۳۹۴ – ییل «برجام کېلیشووی» نامی بیلن تانیلگن بیر کېلیشووگه قۉل تاپکن اېدی. بیراق بو کېلیشوو دواملی قالمهدی و تېزلیکده بوزیلدی. شوندهی اېکن حاضر هم امریکا و ایران کېلیشووی قولهیلیک بیلن بوزیلیشی ممکن دیر.
امریکا نیمه اوچون کېلیشووگه تَن بېردی؟
امریکا قوشمه ایالاتلرینینگ جمهور باشلیغی دونالد ترامپ، ایرانگه قرشی جدّی آگاهلنتیریشلردن سۉنگ حربی هجوملرنی باشلهدی. بو هجوملر باشلنیشده آز مدتلی بۉلیب، ایراننی امریکا طلبلریگه بویسونیشگه مجبور قیلیشی کوتیلگن اېدی. بیراق نتیجه بوندهی بۉلمهدی و ایران و امریکا اۉرتهسیده تۉلیق اوروش باشلندی. اوشبو اوروش دوامیده امریکانینگ نمایندهلر کېنگشی ترمپنینگ اوروش صلاحیتینی چیکلهدی بو اېسه بونی کۉرسهتدی که امریکا، بیلن اوزاق مدتلیک اوروشنی خواهلهمس اېدی و شو سبب بو اوروشنی تېزلیک بیلن توگهتیشگه اورینیب، کېلیشوو یۉلینی توتیشگه مجبورلنتیردی. بوندن تشقری، ایران تامانیدن هرمز بۉغازی باغلنیشی، دنیا انرژی تامیناتیده معمالرنی کېلتیریب چیقردی و بو معمالردن کۉپراق امریکا بیلن یقین بۉلگن جنوبی کوریا و جاپان کبی مملکتلر زیان کۉرماقده اېدی. شو سبب هم امریکا بیر کېلیشووگه تَن بېریشگه مجبور بۉلگنی ممکن دیر. بو ایکّی سببدن تشقری، امریکا حکومتی، ایراندن هستهای قورالگه قۉل تاپمسلیگی اوچون بیر کفالت آلیشی هم بو مملکتنی کېلیشووگه آلیب کېلگنی کتّه احتمالی بار.
ایران و امریکا کېلیشووینینگ حاضرگی فایدهسی
ایران و امریکا اۉرتهسیدهگی کېلیشوو قرهمه-قرشیلیکلرنی بوتونلهی حل قیلیشی هلی بو کېلیشوو بوتونلهی عملگه آشیریلیشی و یکونلی کېلیشوو قۉلگه کېلیشیگه باغلیق بۉلسه-ده. بیراق حاضرده هم بو کېلیشوودن بیر قنچه فایده کوتیلهدی. اوشبو کېلیشوونینگ اساسی فایدهسی دنیا اقتصادیاتیدهگی مهم رۉلی بۉلگن هرمز بۉغازینینگ آچیلیشی دیر که بو حرکت انرژی تامیناتینی عادی حالتگه قیتریب، تورلی مملکتلر اقتصادیاتی اوچون ایجابی نتیجهلرنی اۉرتهگه آلیب کېلهدی. شو سبب بونینگ ایران و امریکا کېلیشوویدن کېلیب چیققن بیرینچی و مهم منفعت دېب توشینیش ممکن.
خلاصه
ایران و امریکا اۉرتهسیده امضالنگن ۱۴ بندلیک کېلیشوو اوزاق مدتلیک اوروش و قرهمه-قرشیلیکلرنی حل قیلیش اوچون مهم آدیم دیر. بو کېلیشوو عملگه آشیریلگن تقدیرده دنیا اقتصادیاتی و منطقه تینچلیگی اوچون مهم آدیم بۉلیشی ممکن. بیراق بو کېلیشوو هلی یکونلنی بۉلمهگنی، اسراییلگه هیچ قندهی مجبوریت بېرمهگنی و سابقده برجام موفقیتسیزلیگی کبی تجربه موجودلیگی کېلیشوونینگ نتیجه بېریشینی شک بیلن بیرگه قیلهدی.
اېندی اېسه بو مسالهلرنی نظرده توتگن حالده، بو کېلیشوو قنچهلیک کۉزلهگن مقصدلریگه یېتیشهدی مملکتلرنینگ کیینگی حرکتلر و قرارلریگه باغلیق دیر.
