آیخان بیانی، کاندید اکادمیسین دکتور محمد یعقوب واحدی جوزجانی نینگ قیزی 1332 قویاش ییلی، سنبله آیی نینگ 22سی سرپل شهریده توغیلگن. 6 یاشیده سرپل نینگ نسوان باشلنغیچ مکتبیده اۉقیشگه باشلب، مکتب دورینی سرپل و کابل ولایتلری نینگ مکتبلریده اۉقیگن. 1350 ییلیده سرپل نینگ منهاج سراج لیسهسیدن فارغ بولدی. کانکور امتحانینی تاپشیرگندن کېین کابل اۉقوو یورتی نینگ ادبیات و بشری علوم فاکولتهسیده کامیاب و تۉرت ییلدن کېین 1355 ییلیده دری دیپارتمنتیدن فراغت تاپتدی. 1356-1357 ییللریده کابل نینگ آمنۀ فدوی لیسهسیده دری، قرآن کریم، دینیات و عربی مضمونلرینی درس بېرگن. 1357 ییلی نینگ سرطان آییدن باشلب، نېچه آی سوریا عالی لیسهسیده معاون صفتیده ایشلب، اوندن کېین اطلاعات و کلتور وزارتی، خلق فرهنگی ریاستی، اۉزبېک و ترکمن خلقلری فولکلوری نینگ عمومی مدیری بۉلیب، ایشلهگن. اوشبو اداره چوکاتیده بیر مجله دری، پشتو، اۉزبېکی، ترکمنی و باشقه ملیتلر تیلیده نشر ایتیلر اېدی که، شو ییلدن باشلب خلق فرهنگی مجلهسیده ژورنالیستلیک و یازووچیلیککه باشلب، مقالهلر نشر اېتدی. عین حالده افغانستان رادیوسی نینگ محلی تیللر ادارهسیده اۉزبېکچه نطاقی و پروگراملر توزاتووچیسی صفتیده ایشلهدی.
آیخان بیانی، کیچیکلیکدنآق شعر، ادبیات، داستان و باشقه تورلی ادبی پارچهلرنی دری تیلیده کۉپ اۉقییر اېدی. بیراق، اۉزبېکچهده اۉقیش و یازیشنی آتهسی، یېتّی ییل شوروی اتحادیده تحصیل کۉرهدیگان پیتده، یوبارگن اۉزبېکی یازوولرینی قَیته-قَیته عایله اعضاسیگه اوقیش و آتهسیگه اۉزبېکچه مکتوب یازیش بیلن اۉرگندی. نطاقلیکنی هم کیچیکلیکدن سېوویشی سببلی پروفیسور دکتور شرعی جوزجانی رادیو پروگراملری نینگ مدیری بۉلگن چاغده بالهلر پروگرامی بیلن همکار بۉلیب، کیچیک پارچهلر، فکاهیلر و تمثیلی پارچهلرده سهم آلیشنی تجربه اېتدی. او، قرآن شریف اۉقیشنی آنهسی مرحوم بیبی جان واحدی و کتته بوبهسی قاری عبدالواحد خاندن اۉرگندی. شخصی حیاتیده آته و آنهگه بیر قیز بۉلیب، فرهنگی عایلهده اولغهییب، 10- 11 – 12 صنفلرده، درسی تمام بۉلگنیدن کېین، ابتداییه صنفلرگه اۉقوتووچی بۉلیب، یاردم بېرردی. قیزیقیشی سببلی سرپل ولایتیده یشهیدیگان قیزلردن بیرینچی بۉلیب، قیین کانکور امتحانیدن اۉتدی و عالی تحصیلات قیلیشگه ایریشدی. 1351 قویاش ییلیده، فاکولتهگه باشلهمسدن آلدین صنفداشی عبدالغفار بیانی بیلن اونشتیریلب، 1353 ییلده تورموش قوردی. بو وصلتدن بیش اۉغیل و بیر قیز اونگه نصیب بۉلدی که برچهلری عالی تحصیلات و مسلک اېگهسی بۉلگنلر.
آیخان 1358 ییلیدن، آلتی ییلگه قدر آتهسی و عمر یولداشی رحمتلی عبدالغفار بیانی یاردمی بیلن اۉزبېک تیلیده نشر قیلینهدیگان یولدوز جریدهسی نینگ مسوول مدیری بۉلیب ایشلهدی. یولدوز جریدهسی مزارشریفده انتقال بېریشیدن کېین اطلاعات و کلتور وزارتیده اینی-آغه ملیتلر (ملیت های برادر) نشراتی نینگ عمومی مدیریتی آچیلدی. او یېرده آیخان عمومی مدیر صفتیده اۉزبیکی، تورکمنی، بلوچی، نورستانی و پشه یی تیللریده کتابلر چاپ قیلیشگه مصروف اېدی. دولتی مطبعهده اقتصادی قیینچیلیکلر کۉپ بۉلیب، بو مدیریت اونچه دوام قیلمهدی و توختهتیلدی. اوندن کېین آیخان بیانی افغانستان سالنامهسی نینگ مسوول مدیری صفتیده مقرر بۉلدی. سالنامه یا ییللیک باشلیغی بۉلمهگنی اوچون نېچه ییل چاپدن قالگن اېدی. سالنامهده اولکهده یوز بېرگن بیر ییللیک واقعهلر کرونولوژیک شکلده تیار قیلینیب، دولت برچه ادارهلری و بۉلیملری نینگ ییللیک گزارشلری و ایریم معلوماتلی مطلبلر مینگدن آرتیق صحیفهده نشر قیلینر اېدی. او نینگ کیچه و کوندوز قیلگن تلاشلری سببلی آز فرصتده مینگدن کوپ صحیفهسی بولگن اوچ ییل سالنامهسی ایکّی جلدده چاپ قیلیندی.
میلادی 1991 ییلی فبروری آیی نینگ 10 و 11 کونلریده اۉزبېک تیلی نینگ اتاقلی شاعری و متفکری نوایی توغیلگنی نینگ 550 ییللیگی کابل نینگ آریانا هوتلیده شکوهلی صورتده تجلیل قیلیندی. بو مناسبت بیلن آیخان «اۉزبېک شاعرلری» عنوانی آستیدهگی اوچ جلدگه تیارلنگن کتاب نینگ بیرینچی جلدینی 251 صحیفهده چاپدن چیقاردی. بو کتاب قدیم زمانلردن باشلهب، 13. هجری عصر نینگ باشلریگچه یشهب ایجاد قیلگن شاعرلر نینگ شرح احوالی و اولر نینگ اثرلریدن نمونهلرنی اۉز ایچیگه آلهدی. اوشبو کتابنی نشرگه تیارلشده قوییدهگی مهم کتابلردن مواد آلینگن:
1- اۉزبېک ادبیاتی تاریخی، پروفیسور نتن مللَه ییف تألیفی، اوچینچی چاپ، تاشکند 1976 م.
2- اۉزبېک ادبیاتی تاریخی، بیرینچی جلد، «فن» نشریاتی، تاشکند 1978 م.
3- اۉزبېک ادبیاتی، بیرینچی جلد، تاشکند، 1959 م.
4- تورک لهجهلری اۉرنکلری، سعادت شاکر چغتای تألیفی، تورکیه چاپی، بیرینچی جلد.
5- اون بیشینچی عصر نینگ ایکّینچی یریمیده اۉزبېک شعری، مرحوم ایرگش رستموف تألیفی، مسکو، 1963 م.
اۉزبېک شاعرلری نینگ ایکّینچی جلدی کابل دولتی مطبعهسیگه باسیلیش اوچون یوباریلگن اېدی، اوروشلر سببلی چاپدن چیقمهی بی سرنوشت قالدی.
آیخان بیانی «اولکم بهاری» عنوانی آستیده بیر شعری توپلمنی و استاد میر حسین شاه نینگ «زندگانی سیاسی میر علیشیر نوایی» کتابینی اۉز اهتمامی بیلن قیتهدن چاپ قیلیب، بو کتابلر محفل قتنشووچیلریگه توزیع قیلیندی. او، کابلده اوروشلر باشلنگندن کېین اۉز عایلهسی بیلن مزارشریفگه قیتدی. مزارشریفده نیچه وقت عمر یولداشی بیانیگه یاردم بېریب، شبرغان فریغونیان چاپخانهسی، افغانستان ملی جنبشی چوکاتیده تأسیس قیلینگندن کېین اوشبو چاپخانه نینگ نشرات مسوولی بۉلیب 1993 ییلیدن 1997 میلادی ییلیگچه ایشلهدی. بو چاپخانهده مجلهلر، جریدهلر، پامفلیتلر، جنتریلر و کارتلر چاپ قیلینردی. 1998 ییلیده سرپلگه باریب، آز مدت سرپل خاتین- قیزلری انجمنی نینگ مسوولی بۉلدی. طالبان تورکستانگه حاکم بولگندن کېین، کابلگه مهاجر بۉلیب، قّریب بیر یریم ییل کابل، جبل السراج و تخارده یشهب، آیخانم بندریدن اۉتیب، اوچ کیچیک بالهسی بیلن تاجیکستان نینگ مرکزی دوشنبه شهریده یشهیدیگان عایلهسیگه قۉشیلدی. او یېرده هم فرهنگ، تعلیم و تربیه ساحهسیده فعالیت قیلیب، بیانی و دوستلری یاردمی بیلن قوریلگن سامانیان لیسهسیده تیل و ادبیات معلمی صفتیده ایشلهدی. عین حالده «افغانستان سیسی رادیوسی» آتلی ادارهده هفتهده بیر ساعتلیک تلویزیونی پروگرامده نطاق و پروگرام توزاتووچیسی بولیب، تورت ییلگه قدر ایشلهدی. آیخان عمر یولداشی عبدالغفار بیانینی قولدن بیرگندن سونگ (UNHCR) یاردمی بیلن تاجیکستان اولکهسیدن اوچ کیچیک بالهسی بیلن 2004 میلادی ییلی نارویده پناهنده بۉلدی. آیخان بیانی حاضر بیش اوغلی و آلتی نیبرهسی بیلن ناروی نینگ تروندهایم شهریده حیات کیچیرماقده.
اولرگه اوزاق و ساغلیک عمر تیلیب، ایجادلرینی گللـهشینی تیلهب قالهمیز.
