هر بیر جامعهنینگ ترقیسی، عیال و قیزلرگه بېرگن قدر و حرمت، اولرنینگ حقوقینی قنچهلیک حفاظت قیلیشی بیلن اۉلچنهدی. افغانستانده اېسه، ییللردن بېری عیاللرنینگ اساسی حقوقی، تعلیم آلش، اۉز تقدیرینی تنلش و انسانی کرامتینی سقلش مسئلهسی جدی بحث موضوعی بۉلیب کېلماقده.
بو مقاله، شو واقعهلردن یالغیز بیریسی بۉلگن، بادغیس ولایتینینگ بالامرغاب اولسواللیگی، موریچاق قیشلاغیدن بۉلگن ۱۲ یاشر ترکمن قیز بیبی صدیقهنینگ قضیهسی حقیدهدیر؛ بیر قیز بالهنینگ تقدیری آرقلی مینگلب باشقه عیال و قیزلر دوچ کېلهیاتگن قیینچیلیکلر هم کۉرینهدی.
بیبی صدیقه حالی ۱۲ یاشده اېدی. او مکتبده سبق اۉقیب، تېنگ اۉرتاقلری بیلن اۉینب یوریاتگن پیتی اېدی. اما، عایلهسینینگ اقتصادی قیینچیلیکلری و آتهسی رجبنینگ قرضی، اونینگ حیاتینی بوتونلهی اۉزگرتیردی.
عایلهسینینگ و یقیینلرینینگ ایتیشیچه، خداینظر ناملی، ۷۰ یاشده یقیین بیر کیشی، رجبنینگ قرضی اۉرنیگه بیبی صدیقهنی نکاحیگه بېرشنی طلب قیلگن. عایله بو طلبنی قبول قیلمهگن. شوندن سۉنگ، محلی طالبلر ارهلشگنی حقیده ادعالر مطرح بۉلگن و بیبی صدیقه آلتی آی اۉز اوییدن آلیب کېتیلگنی ایتیلهدی. آقساقاللرنینگ واسطهچیلیگی بیلن او سۉنگره عایلهسیگه قیتریلگن.
بوندن کېین، عایله عدالت ایزلب، محلی ادارهلردن باشلب ولایت و یوقاری ادارهلرگهچه شکایتلر تاپشیرگنی بیلدیریلهدی. اما، عایلهنینگ ایتیشیچه، قضیه اولر کۉتگن نتیجهنی بېرمهگن.
معلوماتلرگه کۉره، بیبی صدیقهگه یا بو نکاحنی قبول قیل، یا قماققه بار دیگن شرط قۉییلگنی ایتیلهدی. او ایسه: اولسم هم، بووم، یاشدهبۉلگن انسان بیلن اویلنمهیمن، دېب جواب بېرگن. شوندن سۉنگ، او ایکّی ییلدن آرتیق مدت قماقده سقلنگنی ایتیلهدی.
بیبی صدیقهنینگ یقیینلری قرضنی تۉلهشگه تیار اېکنلیکلرینی بیلدیرگن. اما، اولرنینگ ایتیشیچه، خداینظر پولنی اېمس، بیبی صدیقهنینگ اۉزی بیلن نکاح قیلیشنی طلب قیلیب کېلگن.
نېچه کون آلدین، بیبی صدیقهنینگ آنهسی اجتماعی ترماقلرده بیر ویدیو ترقتیب، قیزینینگ قماقده کسل بۉلگنی، وضعیتی آغیر اېکنلیگی و برچه انسانیت سېورلر و انسان حقلر جماعسیدن یاردم سۉرگنی کۉپچیلک دققتینی اۉزیگه تارتدی. بو ویدیو اجتماعی ترماقلرده کېنگ ترقلدی و ناراضیلیکلرگه سبب بۉلدی.
شوندن سۉنگ، طالبان سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهد بو موضوع کۉریب چیقیلیشینی ایتگنی حقیده خبرلر ترقلدی. اما، حالیگچه بیبی صدیقهنینگ قضیهسی بۉییچه نتیجه اعلان قیلینمهگنی معلوم. عایلهنینگ ایتیشیچه، ویدیو ترقتیلگندن کېین، یقیینلری و محلی احالیگه هم تهدیدلر بۉلگن.
شو بیلن بیرگه، خداینظر تمانیدن نکاح اسنادلری موجودلیگی ادعا قیلینماقده. اما، بیبی صدیقه بو نکاحگه راضی بۉلمهگنینی بیلدیرگن. عایلهنینگ ایتیشیچه، محکمهده گواهلیک بېرگن بعضی شخصلر باسیم آستیده گواهلیک بېرگن بۉلیشی ممکن.
بیبی صدیقهنینگ یالغیز آچیق حمایهچیسی صفتیده موریچاق قیشلاغی اربابی، ارباب حامد، تیلگه آلینهدی. بعضی منبعلرنینگ ایتیشیچه، او ایکّی ییل آلدین هرات ولایتیده ناتانیش شخصلر تمانیدن اۉلدیریلگن. اما، بو واقعهنینگ سببلری رسمی طرزده اثبات قیلینگن اېمس.
۱۲ یاشر بیر قیز بالهنی، اۉز ارادهسیگه قرهمهی، ۷۰ یاشگه یقین و ایکّی خاتینی بۉلگن اېرکک بیلن نکاحگه مجبور قیلش، انسانی حقوق و باله حقوقی اصوللریگه ضد حرکت صفتیده بهالنهدی. اسلام هم نکاحنینگ راضیلیک و عدالت اساسیده بۉلیشینی تأکیدلهیدی.
بیبی صدیقهنینگ قضیهسی یالغیز بیر عایلهنینگ درد و فاجعهسی اېمس؛ بو افغانستانده عیال و قیزلر حقوقی، عدالت و انسانی کرامت مسئلهسینینگ بیر آچیق نمونسیدیر.
اگر بوگونه واقعهلر عدالت بیلن حل قیلینمهسه، ینه باشقه بیبی صدیقهلرنینگ هم شو تقدیرگه دوچ کېلیشی احتمالدن خالی اېمس.
بیبی صدیقه اوچون عدالت، یالغیز بیر قیز اوچون اېمس، بلکه افغانستانده ظلم و جبری نکاحنینگ قربانی بۉلگن برچه عیال و قیزلر اوچون هم عدالت بۉلیشی کېرهک.
