تیل یالغیزگینه علاقه واسطهسی اېمس بلکه، اولوس نینگ تاریخی، مدنیتی و کیملیگی نینگ بیر قسمی دیر. اگر بیر اولوس نینگ تیلی جمعیت و اۉقوو یېرلریدن آلیب تشلنسه یاکه اونینگ قۉللنیشی چېکلنسه، بو کېلهجک اولادگه اولرنینگ تیلی و مدنیتی باشقه تیللر و مدنیتلر کبی تېنگ قدرلنمسلیگی حقیده سلبی خبر بېرهدی.
فاریاب ولایتدهگی لوحهلر توشیریلیشی؛ مزار شریفده نوایی نینگ هیکلی سیندیریلیشی ،جوزجان بیلیم یورتی لوحهسیدن اۉزبېکچه یازوو اوچیریلیشی، اندخویده ناتنیش شخصلرگه تذکره بېریش…و باشقه تبعیضی حرکتلر نینگ دوامی دیر.
بو حرکتلر شوندهی بیر حالده دوام اېتماقده که، طالبان اۉز حکومتنی عدالت و برابرلیک بیلن ایلگری آلیب کیتیشنی تصدیقلهگن. اوشبو تبعیضی حرکتلر اېسه، اولرنینگ سۉزلرینی و اعتبارلرینی ینهده سۉراق و تنقید آستیده قویماقده.
بو تۉغریده اېسه اولوس و تانیقلی کیشیلر هم جیم اولتیرمهی، اۉز ناراضلیکلرینی- کېلهجک و بوگونگی اولادلر نینگ اوشبو تبعضلردن قوترقریش و اولرگه اۉرنک بۉلیش اوچون دوام اېتتیرماقده.
ایتیش کېرهک که بیر تیلنی یۉقاتیش، فقطگینه لوحهلردهگی بیر نېچه سۉزنی آلیب تشلش اېمس، بو بیر اولوس نینگ کۉرینیش حقی و اولوشیگه تجاوز دېمک دیر. البته که، «مقدمهیی بر تاریخ تحولات زبان تورکی آذری» کتابی نینگ مقدمهسیده شوندهی سۉز بار: هر قندهی تیلنی- او قنچهلیک ضعیف بۉلمهسین- یۉق قیلیشگه اۉرینیش غیر انسانی و قارهلنهدیگن بیر حرکت دیر.
