پاکستاننینگ «جنبش تحفظ پشتونلر» حرکتی یقینده امریکاده بیر ییغین اۉتکزیب، افغانستانده اۉزبېکلر و تورکمنلرگه نسبتن پشتونوالی و افغان ناسیونالیزم توشینچهسی قنچهلیک جدّی دشمنلیکده اېکنی و بو قبیلوی توشینچه اۉزبېکلر و تورکمنلرنینگ مدنیتی و حدودلریگه طمع کۉرسهتیب، جدّی اېکنینی اثباتلهدی.
امریکا قۉشمه ایالتلرینینگ کلرادو ایالتیده اۉتکزیلگن اوشبو ییغیننینگ اعتبارلی جایی بو ییغیننینگ اۉتکزیلگن عنوانی دیر. پاکستانلیک اوشبو قومی جریان «آمودن اباسینگچه؛ بیر ملت، بیر مقصد» عنوانی آستیده ییغین اۉتکزیب، نهفقط افغانستان موضوعسیگه ارهلشگن بلکه اۉزبېکلر و تورکمنلر یورتلری بۉلمیش جنوبی تورکستان دېب تاریخده تانیلیب کېلگن حدودنی هم پشتونوالی جغرافیهسی دېب دعوا قیلگن.
پاکستاندن بۉلگن بیر قومی حرکت «آمودن اباسینگچه» دېگن شعارنی بیملال اېشلهتیب، اۉز قومی و شو توشینچه اساسیدهگی غایه و مقصدلرینی عامهگه چیقرهدی اېکن اېندی افغانستاننینگ پشتون بۉلمهگن باشقه خلقلری اینیقسه اۉزبېکلر و تورکمنلرگه پشتونلر هیچ قچان اولرگه دوست بۉلمسلیگی و پشتونوالی و افغان ناسیونالیزمی سایهسیدهگی حرکتلر و حکومتلر هیچقچان مشترک بیر وطن اوچون یا -ده دینی احساساتلر کبی باشقه ارزشلر اوچون بۉلمهگنینی بیلدیرهدی.
اوشبو ییغین شوندهی بیرحالده اۉتکزیلماقده دیر که طالبان بېش ییل حاکمیتیده، پشتونوالی سیاستیگه اساسلنگن اۉزبېکلر و تورکمنلر حدودلریده دیموگرافیک اۉزگرتیریشنی عملگه آشیریش مقصدیده، ناقللرگه یېرلرنی ترقهتماقده، آمو دریا آقیمیده جایلشگن جنوبی تورکستان حدودلریده اۉزبېکلر و تورکمنلرنی مجبوری کۉچیریشگه و بو حدودلرده ناتانیش آدملرگه تذکره ترقهتیشگه حرکت قیلگن اېکن. شو اساسده، بیزگه ینه بیربار بیر موضوع بیللی بۉلیش شرط که پشتونوالی و بو شوم قومی توشینچه اساسیدهگی حرکتلر، جنبش تحفظ پشتونلر، طالبان و شونگه اۉخشش جریانلر بیلن خوفلی ایزلنیب کېلماقده و بو اېسه بیزنینگ خلقیمیز اوچون کتّه تهدید دیر.
شوندهی اېکن افغانستان اۉزبېکلری شو موضوعنی بیلیشی شرط که افغان ناسیونالیزمی، اۉزبېک و تورکمن جمعیتینینگ تاریخی، ملی و جغرافیه حقوقلرینی ایکّینچی درجهگه توشیریش واسطهسیگه ایلنتیریش و شوندن سۉنگ اولرنی تارتیب آلیشده حرکت قیلماقده. اولر بو یۉلده، «وطن»، «ملت» و «ملی بیرلیک» دېگن ساخته شعارلری بیلن اۉزبېکلر و تورکمنلرنی اۉزلری حقیده گپیریشدن منع اېتهدی و بو جماعهلرگه افغانستان مستقللیگی و شونگه اۉخشش باشقه ساخته ارزشلرگه بند قیلیب، اۉزلرینی قومی سیاستینی ایلگری سۉرهدیلر.
اۉزبېک و تورکمنلرنینگ یېرلرینی تارتیب آلیش، اۉزبېک و تورکمنلر یشهیدیگن حدودلرده پشتونلرگه تذکره بېریش، اۉزبېک و تورکمنلرنی مجبوری کۉچیریش همده تورکستان و قطغنده، پشتونلرنی جایلشتیریش بولرنینگ برچهسی دوام اېتهیاتگن حرکتلر اۉزبېک و تورکمنلر یشهیدیگن حدودلرنینگ دیموگرافیک ترکیبینی باسقیچمه-باسقیچ اۉزگرتیریشگه قرهتیلگن قومی سیاستنینگ بیر قسمی بۉلیب پشتونوالی مقصدگه خذمت قیلهدی و بوگون پاکستاندن بۉلگن جنبش تحفظ پشتون دېگن گروه اۉتکزگن ییغینیده آمو دریا حدودلرینی اۉزلریدن دعوا قیلسهده بو سیاستلر عملگه آشیریلگن تقدیرده، بیزنینگ حدودلریمیزگه عملا اېگهلیک قیلیشگه باشلشی کېچ اېمس.
بوندهی سیاستنی فقط کوچ و حربي واسطهلر بیلن عملگه آشیریشنینگ اۉزی یېترلی اېمس. بونینگ اوچون طالبان یاردمیده اۉزبېکلر و تورکمنلر آرهسیده انیق فکرلر محیطی یرهتیلماقده. شو اساسده ملتچیلیک و «وطنپرورلیک» شعارلری اۉزبېک و تورکمنلرنینگ ضیالی، معرفتلی اولادینی چلغیتیش اوچون ایشلهتیلهدی. اولرگه ملی اۉزلیک، ملی حقوقلر و تاریخی حدودلر حقیده گپیریش «ملی بیرلیککه قرشی» اېکنلیگی اوقتیریلهدی. اما عملده عینن شو «ملی بیرلیک» پشتونوالیی قومی سیاستنی یشیریش اوچون نقابگه ایلنیشی ممکن.
اۉزبېک و تورکمنلرنینگ مذهبی قتلمی اوچون اېسه باشقه واسطه دینی و جهادی شعارلر موجود. اگر ضیالی اولاد ملتچیلیک شعارلری بیلن، مذهبی قتلم اېسه دین و جهاد دعوالری بیلن تأثیر آستیگه آلینیب طالبان دیک گروه خذمتیده اۉتسه، اېتنیک سیاستنی عملگه آشیریش اوچون اجتماعي محیط یرهتیش ینهده آسانلشهدی.
شونینگ اوچون اۉزبېکلر فقط شعارلرگه اېمس، عملي حرکتلرگه قرهشی کېرهک. کیم دیر ملی بیرلیک حقیده گپیرهیاتگن بۉلسه، نېگه اۉزبېک و تورکمنلرنینگ یېرلری تارتیب آلینماقده؟ اگر گپ برادرلیک و بیر ملت حقیده بۉلسه، نېگه اۉزبېک و تورکمنلرنینگ تاریخی حدودلریده دیموگرافیک اۉزگریشلر و ینگی کېلگنلرگه تذکره بېریش جریانلری کوزهتیلماقده؟ اگر مقصد بیرلیک بۉلسه، نېگه نتیجهده اَیریم حدودلرنینگ اېتنیک ترکیبینی اۉزگرتیرهدیگن سیاستلر عملگه آشیریلماقده؟ دېب سواللر بېریلیشی کېرهک دیر.
ینه بیر مهم مساله افغانستان اۉزیگه خاص ملی چېگرهلری و ملی بیرلیگی بۉلسه سبب نیمه دیر که خلقارا قاعدهلرگه اعتبارسیز قالدیریلگن حالده، پاکستاندن بۉلگن بیر قومی گروه کېلیب، افغانستان حقیده گپیرهدی و آمو دریا اطرافیدهگی حدودلرگه قۉل اوزاتهدی؟
افغان ناسیونالیزمی و بو توشینچه طالبان کبی افراطی گروهلر قۉلیده عملگه آشیریلهیاتگن و او جنبش تحفظ پشتون دېگن گروهلر آرقهلی فکری قۉللب-قۉتلنیشی، بیرینچی جنوب تورکستان و اونینگ یشاوچیلری بۉلگن اۉزبېکلر و تورکمنلر و تاجیکلرنی نشانگه توتهدی کېین اېسه، منطقه اینیقسه مرکزی آسیا اوچون کتّه ترورچیلیک تهدیدی دیر. چونکه بیز کۉرهیبمیز، بو توشینچه موجود بۉلگن حدودلر «خیبرپختوانخواه، بلوچستان، وزیرستان و افغانستان» قنچهلیک آدمیلیکدن ییراق قالیب و قیسی احوالده قالیب کېلماقده دیر.
شونینگ اوچون اۉزبېکلر بو جریانگه بېفرق بۉلمسلیگی کېرهک. بوندهی سیاستگه قرشی توریش اۉزلیگیمیز و یورتیمیزنی سقلش اوچون ضرور دیر. شو اساسده، بو حرکت برابریده عمومی توشینچهمیز و خبردارلیگیمیزنی آشیریب، پشتونوالی خوفلی و ترورچی توشینچهسی جماعهمیز ایچیده بوندن آرتیق کینگهیمسدن آلدینی آلیشگه حرکت قیلیشیمیز لازم.
